ခုတေလာေလးမွာ သူငယ္ခ်င္းအမ်ားစုက တီးေကာ့ခ္ဆီမွာ ယုန္ေမြးဖို႔အေၾကာင္းတိုင္ပင္ၾကတာ ေမးျမန္းၾကတာရွိလာတယ္။ တိရိစာၦန္ေဆးကုဆရာဝန္တစ္ေယာက္ျဖစ္လို႔ေမးတယ္ဆိုတာထက္ ယုန္ကို ကိုယ္တိုင္ကိုယ္က်ေမြးေနသူ၊ ယုန္မ်ားရွင္တစ္ေယာက္အေနနဲ႔ စနည္းနာတဲ့အေနနဲ႔ ေမးၾကျပဳၾကတယ္ေပါ့။ ဒီေတာ့ တီးေကာ့ခ္ရဲ့ ေန႔စဥ္အေတြ႔အၾကံဳ၊ ဖတ္ဖူးသမွ် သိထားသမွ်ဗဟုသုတေလးေတြကို အရင္းအတိုင္း ဒီမွာပဲ ေဖာက္သည္ခ်ပါရေစ။ က်မ္းတစ္ေစာင္စာတစ္ဖြဲ႔ျဖစ္သြားမွာစိုးတဲ့အတြက္ အမ်ားၾကီး Detail ၾကီးေတာ့မဟုတ္ပါဘူး။ အတိုခ်ံဳးျပီး လိုအပ္မယ္ထင္တာေလာက္ပါပဲ…

အဓိကအခ်က္အေနနဲ႔ ပထမဆံုးေျပာခ်င္တာေလးကေတာ့ ယုန္ေမြးမယ္ဆိုရင္ ယုန္ေမြးခ်င္စိတ္ တကယ္ ရွိရဲ့လား လို႔ ကိုယ့္ဟာကိုယ္ျပန္ေမးေပးပါ။ ဘယ္ေလာက္ထိ အႏြံတာခံနိုင္မလဲ၊ ဘယ္ေလာက္ စိတ္ရွည္နိုင္မလဲ၊ ဒီယုန္ေလးကို ဘယ္အခ်ိန္ကာလအထိေမြးထားနိုင္မလဲ၊ ဒီယုန္ေလးအတြက္ အနာဂတ္ ဘယ္လိုစဥ္းစားထားသလဲ… စသျဖင့္ေပါ့။ ယုန္နဲ႔ပတ္သတ္တဲ့ မိမိရဲ့စိတ္ကိုယ္ မိမိေသခ်ာေအာင္အရင္လုပ္ေစခ်င္ပါတယ္။

(ေဟမာေနဝင္းရဲ့ ေမာင္…ဘယ္ေလာက္ထိခ်စ္မွာလဲ? ေမာင္..ဘယ္အထိဆက္ခ်စ္နိုင္မလဲ? ေမာင္… တစ္သက္လံဳးပဲခ်စ္မွာလား… ကၽြန္မကမလွရင္ေရာ….ဆိုတဲ့သီခ်င္းေလးအျမဲညည္းပါ။ ေမာင္… ေနရာတြင္ “ယုန္” ဟု အစားထိုး သီဆိုပါ။ ဤကားစကားခ်ပ္ ခြိခြိ)

ဟုတ္ပါတယ္။ ယုန္ကေလးေတြက ခ်စ္စရာအလြန္ေကာင္းပါတယ္။ အမ်ိဳးအစားကလည္း အစံု၊ နူးနူးညံ့ညံ့ သိမ္သိမ္ေမြ႔ေမြ႔ေလးေတြ၊ အေမႊးပြေလးေတြနဲ႔ တကယ့္ကို အသည္းယားစရာ အူလိႈက္သဲလိႈက္ခ်စ္စရာေလးေတြပါ။ ျမင္ရံုနဲ႔ … ယုန္ေလး လိုခ်င္လိုက္တာဆိုတာမ်ိဳးျဖစ္တာ မ်ားပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ယုန္မေမြးခင္မွာ ယုန္ရဲ့ ဆိုးေမြေကာင္းေမြကို သိရွိေလ့လာထားဖုိ႔လိုပါတယ္။ ယုန္ကို ဘယ္လိုေမြးရမယ္ဆိုတာလည္း သိထားဖို႔လိုပါတယ္။

အမ်ားစုကေတာ့ ယုန္ေမြးရင္ နံတယ္ သားအရမ္းေပါက္ျမန္တယ္ ဆိုတာေလာက္ပဲ သိထားျပီး အဲ့အဆင့္နဲ႔တင္ကို မခံနိုင္ဘူးဆိုျပီးေတာ့ မေမြးၾကတာမ်ားပါတယ္။

ယုန္အမ်ိဳးအစားမ်ား

 

တြင္းယုန္နဲ႔ကြင္းယုန္ ဆိုျပီးရွိပါတယ္။ အိမ္ေမြးတိရိစာၦန္အျဖစ္ေမြးၾကတာကေတာ့ တြင္းယုန္ပါ။

ျပည္တြင္းမွာေတာ့ ယုန္ျဖဴျဖဴ နားရြက္ေထာင္ေထာင္နဲ႔ မ်က္လံဳးနီနီေလးေတြ အမ်ားအားျဖင့္ေတြ႔ဖူးပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ျမင္ဖူးသေလာက္ေတာ့ အေမႊးပြ အေမႊးတို အေမႊးက်စ္၊ နားရြက္တို နားရြက္ရွည္ နားရြက္ေထာင္ နားရြက္အုပ္အုပ္တြဲေလာင္းက်၊ မ်က္လံုးနီ မ်က္လံုးညိဳ မ်က္ဝန္းနက္ စသျဖင့္ေပါ့ Lion head, Holland loop, Angora, Alaska, Dutch Dwarf ဆိုျပီး အမ်ိဳးစံုအဆင္စံုအေသြးစံုပါပဲ

(http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_rabbit_breeds)

 

 ယုန္ထီးယုန္မခြဲျခားျခင္း

 

ယုန္ထီး(Buck) ယုန္မ(Doe) ယုန္ကေလးေတြကိုေတာ့ Kitten or Kits လို႔ပဲ ေခၚပါတယ္။ ၃ပတ္သားေလာက္မွာ ခြဲျခားနိုင္ျပီလို႔ဆိုေပမယ့္ တကယ္တမ္းက်ေတာ့ ငယ္တုန္းမွာခက္ပါတယ္။ သူတို႔ရဲ့ လိင္အဂၤါေတြဖြံျဖိဳးလာတဲ့အရြယ္ေရာက္ခ်ိန္ ၃-၄လေလာက္မွ အေသအခ်ာခြဲျခားနိုင္ပါမယ္။

ယုန္ကိုပက္လက္အေနအထားနဲ႔ခ်ီထားျပီး လက္ညွိဳးလက္ခလယ္နဲ႔ သူတို႔ရဲ့ လိင္အဂၤါကိုေနရာကို ဖိလိုက္ျခင္းအားျဖင့္ သိနိုင္ပါတယ္။

အထီးေရာအမေရာ ၂မ်ိဳးလံုးမွာ ဆန္ေစ့လိုဟာမ်ိဳးေလးအေညွာင့္ထြက္သလိုေပၚလာမယ္။

အမဆိုရင္ အဲ့အေညွာင့္ေလးမွာ အကြဲရာေလး ေဒါင္လိုက္ပါမယ္။

အထီးဆိုရင္ အျဖဴေရာင္အဖုလိုေလးပါမယ္။ နဲနဲၾကီးတဲ့အရြယ္ေရာက္လာရင္ေတာ့ ေရႊဥေလးေတြကို အထင္းသားျမင္နိုင္ပါတယ္။

(http://www.debmark.com/rabbits/sexing.htm)

ယုန္အိမ္ႏွင့္ေမြးျခင္း သို႔မဟုတ္ ျခံထဲအိမ္ထဲမွာ လႊတ္ေက်ာင္းေမြးျမဴျခင္း

 

အရမ္းအေရးၾကီးပါတယ္။ ကိုယ့္ယုန္ေလးကို ယုန္အိမ္ Cage နဲ႔ေမြးမွာလား ျခံထဲ၊အိမ္ထဲမွာ ဒီတိုင္းပဲ ဘာသာဘာဝလႊတ္ထားျပီးေမြးမွာလားဆိုတာ ေရြးျခယ္ဖို႔လိုပါတယ္။

လႊတ္ေက်ာင္းေမြးမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ကိုယ့္ရဲ့ အိမ္၊ ျခံဝင္း စတာေတြဟာ Rabbit Proof ျဖစ္ဖို႔လိုပါတယ္။ အျပင္ကေန အႏၱရာယ္ဝင္ေရာက္မလာေအာင္ (ေခြး၊ေၾကာင္) ကာကြယ္ထားနိုင္ရမွာျဖစ္သလို ယုန္ေတြေပးမယ့္ ဒုကၡကိုလည္း ကိုယ့္အတြက္ကာကြယ္ထားဖို႔လိုပါတယ္။ ယုန္ေတြဟာ သူတို႔သဘာဝအရ ကိုက္ျခင္း တူးဆြျခင္း စတဲ့ဖ်က္ဆီးျခင္းအတတ္ပညာကို အင္မတန္ကၽြမ္းက်င္ပါတယ္။ အိမ္ထဲမွာ စာအုပ္ ဝါယာၾကိဳး ဆိုဖာ ေကာ္ေဇာခင္း စတာေတြဟာ သူတို႔ရဲ့ အဓိကပစ္မွတ္ပါပဲ။ အဝတ္ေတြကေတာ့ သူတို႔ ရွဴရွဴးေပါက္အီအီးပါဖို႔ ေမြ႕ေလ်ာ္ရာ ပစၥည္းေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။ ျခံထဲမွာဆိုရင္လည္း ရွိသမွ် သစ္ပင္ဟာ သူတို႔ရဲ့ ကိုက္ျဖတ္ျခင္း အျမစ္ကလွန္ျပီးတူးဆြခံရျခင္းေတြ ခံရနိုင္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ သူတို႔ရဲ့ သဘာဝ တူးဆြျခင္း ကိုက္ျဖတ္ျခင္းေတြကို နားလည္ေပးျပီး ကိုယ္က ကာကြယ္ထားရမွာျဖစ္ပါတယ္။ လြတ္ေက်ာင္းေမြးထားတဲ့ယုန္ေတြဟာ ၃ေပေလာက္ေတာ့ အသာေလးခုန္နိုင္ပါတယ္။ လႊတ္ေက်ာင္းေမြးထားတယ္ဆိုရင္ေတာင္ သူတို႔အတြက္ privacyရွိတဲ့ သီးသန္႔ ယုန္အိမ္ေလးတစ္ခုေတာ့ ရွိထားဖို႔လိုပါမယ္။ အဲ့ဒီ့ေနရာေလးမွာေနရင္ သူတို႔အတြက္ သက္ေတာင့္သက္သာျဖစ္မယ္ အႏၱရာယ္နဲ႔ လူေတြရဲ့အေနွာက္အယွက္က ကင္းလြတ္ေနမယ္လို႔ သူတို႔သိထားေစဖို႔လိုပါတယ္။ (သူတို႔အိမ္ထဲဝင္ေနတုန္းမွာ ကိုယ္က ထိကိုမထိတာ အေကာင္းဆံုးပါပဲ)

ယုန္အိမ္ (Cage) နဲ႔ေမြးမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ကိုယ့္အတြက္ ကာကြယ္ျပီးသားျဖစ္ေပမယ့္ ကိုယ္ခ်င္းစာၾကည့္ရင္ေတာ့ သိပ္ေတာ့ေပ်ာ္စရာမေကာင္းလွဘူး။ ေျပးလႊားေဆာ့ကစားခ်င္တဲ့ ယုန္ကေလးေတြကို တစ္သက္လံုးေထာင္ခ်ထားရမွာ မၾကည့္ရက္စရာပဲေပါ့။ Cage ရဲ့အက်ယ္အဝန္းကို သတ္သတ္မွတ္မွတ္ဘယ္ေလာက္ၾကီးသင့္လဲဆိုတာေတာ့ ကိုယ္ခ်င္းစာတရားနဲ႔ပဲ ဆံုးျဖတ္တာေကာင္းမယ္ထင္ပါတယ္။ လူးသာလႈပ္သာ ခုန္ေပါက္ကစားသာတဲ့ အက်ယ္အဝန္းရွိသင့္ပါတယ္။ Cage ရဲ့ေအာက္ေျခမွာ Tray ပါတာကိုသံုးသင့္ပါတယ္။ ဒါမွ အီးေသး ေတြကိုအလြယ္တကူေန႔စဥ္ေဆးေၾကာသန္႔ရွင္းနိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။ Cage မွာလည္း ၾကမ္းခင္းမွာလည္း သက္ေတာင့္သက္သာျဖစ္ေစဖို႔ သတင္းစာစကၠဴထူထူခင္းေပးထားဖို႔လိုပါမယ္။

ဒီေတာ့ ယုန္လဲေျပးသာ ကိုယ္လည္းေလွ်ာက္သာျဖစ္ေအာင္ထားဖို႔လိုပါတယ္။ အၾကံေပးခ်င္တာကေတာ့ က်ယ္ဝန္းတဲ့ယုန္အိမ္နဲ႔ သူ႔ကိုယ္ပိုင္ ျခံကေလးစည္းရိုးခတ္ေပးထားတာ အေကာင္းဆံုးလို႔ထင္ပါတယ္။ ယုန္ေတြကစားဖို႔ (ကိုက္ဖို႔) ကစားစရာပစၥည္းေလးေတြ ထားေပးသင့္ပါတယ္။ ဒါမွ ပ်င္းပ်င္းနဲ႔ ေတြ႔ကရာအကုန္ေလွ်ာက္မကိုက္ေတာ့မွာ။

ယုန္ကိုထားတဲ့အခါမွာလည္း ေလတဝူးဝူးတိုက္ေနတဲ့ ေလဟာျပင္ထဲမွာေတာ့ မထားသင့္ဘူးေပါ့။ အမိုး အကာ နဲ႔ လံုျခံဳမႈရွိတဲ့ ေလဝင္ေလထြက္လည္းေကာင္းတဲ့ ဆိတ္ျငိမ္တဲ့ေနရာေလးျဖစ္သင့္ပါတယ္။ အေသြးနဲ႔အသားနဲ႔ကိုယ္ပဲျဖစ္တာေၾကာင့္မို႔ သန္ရွင္းတဲ့ေရ လတ္ဆတ္တဲ့ေလ နူးညံ့တဲ့ေနေရာင္ နဲ႔ လွပတဲ့ကမာၻေျမၾကီးဓာတ္ ေတြ ထိေတြ႔ခံစားဖို႔လိုအပ္ပါတယ္။

တီးေကာ့ခ္အခန္းမွာေတာ့ ယုန္အတြက္ ခံဝန္းကေလးနဲ႔အိမ္ကေလးကို ကုတင္တစ္ေနရာစာထားေပးထားပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ရံ ပန္းျခံကိုေခၚသြားေလ့ရွိပါတယ္။

 

 ယုန္အက်င့္စရိုက္၊ လကၡဏာႏွင့္ ဘာသာေဗဒ

 

ယုန္ေတြက ေတာထဲေတာင္ထဲမွာေတာ့ အုပ္စုလိုက္ေနၾကတဲ့သဘာဝရွိတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ Domestic pet အေနနဲ႔ေတာ့ သိပ္မ်ားမ်ားေမြးဖို႔ သင့္ေတာ္မယ္မထင္မိဘူး။ တစ္ေကာင္တည္းမို႔ ပ်င္းေနမယ္လို႔ ထင္ရေပမယ့္ ေနာက္တစ္ေကာင္ကို အေဖာ္အျဖစ္ေရြးဖို႔က်ေတာ့ သူတို႔ဟာ သိပ္ကို ဇီဇာေၾကာင္ျပီးေခ်းမ်ားတဲ့ကေလးေလးေတြပါတဲ့။ တစ္ေကာင္တည္းေနတဲ့ယုန္ေတြဟာ တျခားအေဖာ္ယုန္တစ္ေကာင္ရွာေပးဖို႔ သိပ္မလြယ္ပါဘူး။ ၂ေကာင္လံုးက ေခ်းမ်ားေနၾကတာျဖစ္လို႔ ၂ေယာက္သား ဖူးစာပါဖို႔ဆိုတာ ယုန္႔ျပည္ကအပ္တစ္စင္းနဲ႔ နတ္ျပည္ကအပ္တစ္စင္း အဖ်ားခတ္မွပဲ ခ်စ္တင္းေႏွာၾကတယ္ပဲေျပာပါရေစေတာ့။ ဒါေပမယ့္ ငယ္ကတည္းက အတူတူ၂ေကာင္ၾကီးျပင္းလာရင္ေတာ့ တစ္မ်ိဳးေပါ့။ ဒီေတာ့ တစ္ေကာင္တည္းမထားခ်င္ဘူးဆိုရင္ ငယ္ကတည္းက အထီးအထီး သို႔မဟုတ္ အမအမ အဲ့လိုေလး စီစဥ္ေပးထားမွ ေတာ္ကာက်မယ္ထင္ပါတယ္။ မဟုတ္ရင္ အထီးအမ ဆိုရင္ ရွင္ေမြးလြန္းနဲ႔ မင္းနႏၵာဇာတ္ထုပ္က ရွင္းမနိုင္ဘူးျဖစ္မယ္။

ယုန္ေတြက ေန႔အခ်ိန္မွာအိပ္ေလ့ရွိျပီး ညဘက္မွာ ကစားတတ္ၾကပါတယ္။အိပ္ခ်ိန္ – တစ္ရက္ ၈.၄နာရီေလာက္ရွိတယ္ေျပာေပမယ့္ မ်က္စိဖြင့္ျပီးအိပ္ေလ့လည္းရွိတာေၾကာင့္ သူတို႔အိပ္ေနတာလား လွဲေလ်ာင္းေနတာလား သိဖို႔မလြယ္ပါဘူး။ သြားေတြဟာ ေမြးကတည္းက ပါလာျပီးေတာ့ လူေတြဆံပင္ရွည္သလို သူတို႔သြားေတြဟာ ရွည္ရွည္လာတာေၾကာင့္ Trim ပစ္ဖို႔လိုပါတယ္။ သူတို႔ဟာ ဒါေၾကာင့္ ေတြ႔ကရာ သစ္သားပါမက်န္ အကုန္ကိုက္ေနၾကတာပါ။ သြားေတြရွည္မလာေအာင္ သူတို႔ဟာသူတို႔ တိျဖတ္ပစ္ၾကရတာပါ။ မဟုတ္ရင္ ေအာက္သြားဟာ အေပၚအာေခါင္ကိုသြားေထာက္ျပီး အေပၚသြားဟာ ေအာက္သြားဖံုးကိုစိုက္ဝင္နိုင္ပါတယ္။ ေကာက္ရိုးေျခာက္ျမက္ေျခာက္  ထည့္ေပးထားေစခ်င္ပါတယ္။

ေပ်ာ္ေနတဲ့အခါေတြမွာေတာ့ ခပ္ျမင့္ျမင့္ခုန္ျပီးေနာက္ေျခေထာက္ေတြကို (ခါးကိုလိမ္ရင္း) ကန္ပစ္တတ္ၾကတယ္။ Bunny Dance (Binky) လို႔အလြယ္ေခၚၾကတယ္။

ေနာက္ေျခေထာက္နဲ႔ၾကမ္းျပင္ကို တဘုန္းဘုန္းနဲ႔ရိုက္တတ္တာကိုေတာ့ Thumpingလို႔ေခၚၾကပါတယ္။ ဒါဟာ အႏၱရာယ္ရွိေနတယ္ လို႔ ယုန္အခ်င္းခ်င္းအခ်က္ျပတာျဖစ္ပါတယ္။ တခါတေလမွာလဲ ကိုယ့္ေၾကာင့္စိတ္အေနွာက္အယွက္ျဖစ္ရတဲ့အခါ ျပဳမူေလ့ရွိပါတယ္။

ညင္ညင္သာသာနဲ႔သြားေလးက်ိတ္ျပီး ေအးေအးလူလူေနေနတယ္ဆိုရင္ေတာ့ သူ႔ဘဝသူၾကည္နူးေနပံုပါပဲ။ အဲ… က်ယ္က်ယ္ေလာင္ေလာင္ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ သြားက်ိတ္တယ္ဆိုရင္ေတာ့ နာၾကင္မႈေဝဒနာ သို႔မဟုတ္ သက္ေတာင့္သက္သာမရွိတဲ့ေဝဒနာ တစ္ခုခုကို ေဖာ္ျပခ်င္တာပါ။

ေမးေစ့ေလးနဲ႔ ဟိုေနရာပြတ္ပြတ္ ဒီေနရာပြတ္ပြတ္လုပ္တာကိုလဲ သတိထားၾကည့္ရင္ သိနိုင္ပါတယ္။ ဒါကေတာ့ သူ႔ရဲ့ေမးေစ့ေအာက္က အနံ႔ဂလင္းနဲ႔ ပြတ္ျခင္းအားျဖင့္ သူ႔ပိုက္နက္ေနရာကို သတ္မွတ္ထားတာပါပဲ။

တခါတေလ ကိုယ့္ကိုလွ်ာနဲ႔လာလ်က္တတ္တယ္။ ဒါဆိုရင္ေတာ့ မင္းကိုငါခင္တယ္ ဆိုတဲ့သေဘာပါ။

ကိုယ့္ေျခေထာက္ေအာက္မွာ လွည့္ပတ္ေျပးလႊားေနျပီဆိုရင္ေတာ့…ကိုယ့္ရဲ့ ဂရုစိုက္မႈကိုလိုခ်င္လို႔ ဒါမွမဟုတ္ ကိုယ္နဲ႔ကစားခ်င္လို႔ ျဖစ္နိုင္ပါတယ္။ အဲ… ျဖစ္နိုင္ေခ်အမ်ားဆံုးကေတာ့ “မာမီရယ္ ရွာေပးကြယ္… ရည္းစားလိုခ်င္တယ္” တဲ့ဗ်။ အမယ္… တစ္ခါတေလ အြန္႔အြန္႔အြန္႔နဲ႔ေတာင္ အသံေလးၾကားမိလိုက္သလိုပဲဗ်ိဳ…။

ယုန္တစ္ကိုယ္လံုးကိုျပားခ်ပ္ေနေအာင္လုပ္ထားျပီး(နားရြက္ေတြပါ ေထာင္မေနေတာ့ဘူး) ၾကမ္းေပၚမွာ အတင္းဝပ္ကပ္ေနျပီဆိုရင္ေတာ့ သားသားသိပ္ကိုေၾကာက္ေနပါတယ္လို႔ ဆိုလိုပါသတဲ့။

အိမ္က မေပါင္လိုမ်ိဳး ရဲရဲေတာက္အာဇာနည္မေတြလည္းရွိတတ္ပါတယ္။ သူတို႔ကိုပြတ္သပ္ေခ်ာ့ျမဴဖို႔ကိုယ္က ခ်ဥ္းကပ္ေပမယ့္ စိတ္အလိုမက်ျဖစ္ေနတဲ့အခါမ်ိဳးမွာေတာ့ တဂူးဂူးတဂဲဂဲနဲ႔ေအာ္ျပီး ကိုယ့္ကို တိုက္ခိုက္တာမ်ိဳးရွိတတ္ပါတယ္။ ဒါဆိုရင္ေတာ့ “ငါ စိတ္ဆိုးေနတယ္ေနာ္… လုပ္ထည့္လိုက္ရ နာေတာ့မယ္” လို႔ ဘာသာျပန္လိုက္ပါေတာ့။

ယုန္ေတြဟာ အသံျပဳနိုင္ၾကပါတယ္။

ခပ္တိုးတိုးညည္းသံ – စိတ္အေနွာက္အယွက္ျဖစ္ေၾကာင္းျပသ

တဂူးဂူးတဂဲဂဲသံ – စိတ္တိုေနတယ္

အြန္အြန္အြန္နဲ႔ ဘဲသံလိုလိုဘာလိုလို – ခ်စ္သူရွိခ်င္ျပီေမေမ

စူးစူးရွရွ (ကေလးေအာ္သလို) ေအာ္သံ – အင္မတန္နာက်င္မႈေဝဒနာခံစားေနရတယ္လို႔ သိဖို႔လိုပါတယ္။

 

 ယုန္အားေလ့က်င့္သင္ၾကားေပးျခင္း

 

ယုန္ေတြကို ေလ့က်င့္ေပးသင္ၾကားေပးလို႔ရပါတယ္။ ဥပမာ အီးပါေသးေပါက္ကိစၥေတြကို သတ္မွတ္ထားတဲ့ အိမ္သာေနရာမွာသြားေစတာမ်ိဳး။ နံမယ္ေခၚရင္လာတာမ်ိဳးေလာက္ေပါ့။ နုိင္ငံျခားမွာေတာ့ Litter လို႔ေခၚတဲ့ အိမ္သာအျဖစ္အသံုးျပဳမယ့္ အခင္းအခံ (Granules or sandy or paper or pallet or wooden types) ေတြရွိပါတယ္။ မရရင္လည္း ေထာင့္Corner တစ္ေနရာမွာ ဗန္းတစ္ခုထားျပီး အဲ့ေနရာမွာ သတ္သတ္မွတ္မွတ္ သြားတတ္ေစဖို႔ ေလ့က်င့္ေပးဖို႔လိုပါတယ္။ ပထမေတာ့ သူတို႔ သိဦးမွာမဟုတ္ပါဘူး။ ရွဴရွဴးေပါက္တဲ့အခါ အဲ့ရွဴရွဴးကို စကၠဴနဲ႔သုတ္ထားျပီး အဲ့ေနရာကို အနံ႔ေပ်ာက္ေအာင္ ခ်က္ခ်င္းလုပ္ဖို႔လုိပါတယ္။ ခုနက စကၠဴကိုေတာ့ ကိုယ္သတ္မွတ္ထားတဲ့ ဗန္းမွာ ထားေပးရပါမယ္။ အစာခြက္ကိုလဲ အဲ့ဒီ့ဗန္းနားမွာပဲထားတာေကာင္းပါတယ္။ (သူ အဲ့ဒီေနရာမွာ သြားတတ္လာျပီဆိုမွ သူ႔ကိုလႊတ္ေက်ာင္းတာက ပိုေကာင္းပါမယ္) ကိုယ့္အမိန္႔ကိုနာခံရင္ ကိုယ့္စကားကိုနားေထာင္ရင္ သူ႔ကို ဆုခ်ဖို႔လံုးဝမေမ့ပါနဲ႔။ ညင္ညင္သာသာေျပာဆိုပြတ္သပ္ေပးျခင္း သူတို႔ၾကိဳက္တဲ့ အစားအေသာက္ကို ခ်က္ခ်င္းေပးျခင္းအားျဖင့္ သူတို႔ဟာ လိမၼာတဲ့ကေလးေလးေတြျဖစ္ေၾကာင္း ျပသဖို႔လိုပါမယ္။

အိမ္က မေပါင္ကေတာ့ စာကေလးေခြသိပ္ၾကိဳက္ပါတယ္။

ယုန္သန္႔ရွင္းေရး

 

ဒါကေတာ့ အေျခခံအက်ဆံုးလိုအပ္ခ်က္ပါပဲ။ သန္႔ရွင္းမွက်န္းမာမယ္။ က်န္းမာမွေပ်ာ္ရႊင္မယ္ေလ။ ယုန္သန္႔ရွင္းမွ ကိုယ့္အိမ္ပါ သန္႔ရွင္းမယ္။ ယုန္ခ်ီး ယုန္ေသးဟာ အင္မတန္မွကို နံလြန္းပါတယ္။ ယုန္ကိုယ္၌ကိုယ္က အနံ႔ဂလင္းေတြဆီက ျပင္းတဲ့ကိုယ္နံ႔ထြက္ပါတယ္။ အနံ႔ျပင္းအနံ႔ဆိုးေတြကို ထိမ္းခ်ဳပ္ဖို႔ (Odor control) ေဆးေတာင့္ေလးေတြေကၽြးလို႔ရပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ကိုယ္က သန္႔ရွင္းေရးကိစၥကို အလြန္႔အလြန္လုပ္ေပးနိုင္ကာမွ ေတာ္ကာက်တာပါ။ သူတို႔ယုန္အိမ္ရဲ့ Trayကို တစ္ေန႔ ၂ၾကိမ္ေဆးေၾကာသန္႔စင္ေပးရပါမယ္။ ယုန္အိမ္ၾကီးကိုေတာ့ တစ္ပတ္ တစ္ၾကိမ္ေလာက္ ေဆးေပးရမယ္။ ေလဝင္ေလထြက္ေကာင္းရမယ္။

ယုန္ေတြက ေရမၾကိဳက္ဘူးလားဆိုေတာ့ ေျဖရခက္ပါတယ္။ ေပါင္ေပါင္ကေတာ့ ေရၾကိဳက္ပါတယ္။ Sanitizer powder ေတြေဈးကြက္မွာ ဝယ္နိုင္ပါတယ္။ အဲ့အမႈန္႔ေတြကို ေဇာက္နက္တဲ့ ဗန္းထဲမွာ ထည့္ေပးထားရင္ သူတို႔ အဲ့အမႈန္႔ေတြထဲမွာ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ပါးပါးလူးေနေလ့ရွိတယ္။ ေရခ်ိဳးစရာမလိုေတာ့ဘူးေပါ့။ ေနာက္တစ္နည္းက Shampoo Spray ပါ။ ေရေမႊးဖ်န္းသလိုပါပဲ၊ တစ္ကိုယ္လံုးကို (မ်က္စိနဲ႔ နားရြက္ စတဲ့ ေခါင္းကလြဲရင္) ဖ်န္းေပးရင္ ေမႊးၾကိဳင္သန္႔ရွင္းေနတာပါပဲ။ ေရခ်ိဳးေပးခ်င္တယ္ဆိုရင္ေတာ့ နဲနဲ Risk မ်ားပါတယ္။ ေရမေၾကာက္ေအာင္ ေရေႏြးေလးစပ္ျပီး ေရပတ္တိုက္သလို လက္ခုပ္ေလးနဲ႔ ေရပတ္အရင္တိုက္ေပးရမယ္။ သူက ရုန္းကန္လႈပ္ရွားေၾကာက္လန္႔တၾကားမျဖစ္ဘူးဆိုမွ ပိုျပီးစိုေအာင္ ျဖည္းျဖည္းျခင္းေလာင္းရမယ္။ ေခါင္း၊ နားရြက္ မ်က္လံုး လံုးဝမထိေစရပါဘူး။ ဒီလိုနည္းနဲ႔ ေရမေၾကာက္ေတာ့ဘူးဆိုရင္ ဇလံုေလးထဲမွာ အသာအယာခ်ေပးပါ။ သူေပ်ာ္ေနတာကို ေတြ႔ရပါမယ္။ အလြယ္တကူ ထြက္ေျပးတာမ်ိဳး ဆြဲလားယမ္းလာကိစၥေတြမျဖစ္ေအာင္ စားပြဲလို အျမင့္တစ္ေနရာမွာ လုပ္ေစခ်င္တယ္။ ျပဳတ္က်ရင္ေတာင္ မနာမယ့္ အျမင့္ေလာက္ေပါ့။ ျပီးရင္ေတာ့ ေျခာက္ေအာင္သုတ္ရပါမယ္။ Dryer ရွိရင္ မပူမေႏြးေလး မႈတ္ေပးပါ။ ျပီးရင္ ေနြးေနြးေထြးေထြးထားပါ။ မနက္ခင္းေနျခည္ေႏြးေႏြးေအာက္မွာဆို သူတို႔ေနစာလႈံရင္း အေမႊးမစို႔တစိုေလးေတြကို သူတို႔ဟာသူတို႔ျပန္ လ်က္ပြတ္သပ္ေနတာ သိပ္ၾကည့္လို႔ေကာင္းပါတယ္။ ျပီးေတာ့သူတို႔ကို အခ်ိန္မွန္ အေမႊးေတြကို ျဖီးသင္ေပးဖို႔လည္း လိုအပ္ပါမယ္။

ယုန္အစားအေသာက္ နွင့္ သန္႔ရွင္းေသာ ေရ

 

ယုန္ကေလးေတြဟာ သတ္သတ္လြတ္သမားပါ။ အသီးအရြက္အမ်ိဳးစံုကိုၾကိဳက္တတ္ပါတယ္။ ေဂၚဖီ၊ မုန္လာဥ၊ ကန္စြန္းရြက္၊ အာလူး၊ မုန္ညင္း စတဲ့စတဲ့ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ (Vegetables)ကိုၾကိဳက္ပါတယ္။ အသီးအႏွံ(Fruits)ကိုေတာ့ စားေတာ့စားေပမယ့္ အသီးအရြက္ေလာက္ၾကိဳက္ပံုမရဘူး။ သိပ္အရည္ရႊမ္းလြန္းတဲ့ အသီးအႏွံ အသီးအရြက္ေကၽြးမိရင္ ဝမ္းပ်က္ဝမ္းေလွ်ာျဖစ္နိုင္ပါတယ္။ ေကာက္ရိုးေျခာက္ျမက္ေျခာက္(ငယ္တုန္းမွာ Alfafa Hay၊ ၾကီးလာရင္ Timothy Hay) ေကၽြးဖို႔လိုအပ္ပါတယ္။ သူတို႔အစာအိမ္ဟာ ျမင္းရဲ့အစာအိမ္လိုပါပဲ (ကၽြဲႏြားသိုးဆိတ္နဲ႔မတူပါ)။ အစာေဟာင္းအိမ္ Cecum ထဲမွာ အစာေတြကို သိုေလွာင္ထားျပီး အထဲမွာရွိတဲ့ Microbe, Bacteria, Protozoa ေတြက ေခ်ဖ်က္ၾကတာပါ။ ဒီအတြက္ Cecum ထဲမွာ Acid-Base Balanceကို ညီေနေအာင္ထိမ္းဖို႔အတြက္ ဒီပိုးမႊားေလးေတြ အသက္ရွင္ေနထိုင္ဖို႔အတြက္ ခုနကေျပာတဲ့ ေကာက္ရိုးေျခာက္ျမက္ေျခာက္က အခ်ဥ္ေပါက္ဖို႔လိုပါတယ္။ ေရကို သန္႔ရွင္းစင္ၾကယ္တဲ့ ေရေကာင္းေရသန္႔ ေန႔စဥ္လဲလွယ္ေပးဖို႔လိုပါတယ္။ အစာခြက္ေရခြက္ေတြကို သန္႔ရွင္းေအာင္ေဆးေၾကာျပီး ဆပ္ျပာကိုလည္းစင္ေအာင္ေဆးရပါမယ္။

ယုန္စာေတာင့္ အစာေျခာက္ေကၽြးတာကေတာ့ ပိုျပီးလြယ္ကူမယ္ထင္ပါတယ္။ ယုန္စာေတာင့္ထဲမွာ လိုအပ္တဲ့ ဗီတာမင္ ပရိုတင္း အာဟာရဓာတ္ေတြအျပင္ ေကာက္ရိုးေျခာက္ျမက္ေျခာက္ေတြပါ ထည့္သြင္းေဖာ္စပ္ထားလို႔ ပိုျပီးအဆင္ေျပမယ္ထင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ယုန္ဘက္ကကိုယ္ခ်င္းစာျပီးေတြးေပးရရင္ေတာ့ သူတို႔လည္း အခ်ိဳတည္းေလးေတာ့ အသီးအရြက္ေလးဘာေလး ျမက္စိုျမက္စိမ္းေလး စားခ်င္မွာေပါ့ေလ။ အစာေျခာက္နဲ႔ အစာစိုကို ခ်ိန္ျပီး၂မ်ိဳးလံုးေကၽြးတာ ေကာင္းပါမယ္။

ယုန္ဟာလူမဟုတ္ဘူးဆိုတာကို အျမဲအမွတ္ရဖို႔လိုပါတယ္။ ဒါဟာ ရယ္စရာသတိေပးခ်က္မဟုတ္ပါဘူး။ တခါတေလကိုယ္က ေခ်ာကလက္ေလးစားေနတာ ဝက္ေပါက္ေျခာက္ေလးစားေနတာ ရွဴေဆးေလးရွဴေနတာ… ဒါေတြကို ကေလးက လာေတာင္းရင္ မေပးလိုက္ဖို႔ အျမဲကိုယ့္ဟာကိုယ္ သတိေပးေနဖို႔လိုပါတယ္။ ယုန္ဟာ လူမဟုတ္ပါဘူး။

ယုန္က်န္းမာေရး

 

လေတြတဟူးဟူးနဲ႔တိုက္ေနေတာ့လည္း အေအးေတြပတ္ကုန္မွာေပါ့။ ပန္ကာနဲ႔မႈတ္ေပးထားျပန္ေတာ့ နွာေတြေခ်ျပီး အေအးမိနိုင္ပါေသးတယ္။သိပ္ေအးတဲ့ရာသီဥတုဆိုရင္ေတာ့ ေကာက္ရိုးေျခာက္ျမက္ေျခာက္ထည့္ေပးထားရင္ အဆင္ေျပနိုင္ပါတယ္။ ေလကာကြယ္ေအာင္ အဝတ္နဲ႔ Cage ၃ဖက္ကို ကာေပးထားရင္ေကာင္းပါမယ္။

သိပ္ပူရင္လည္း ဘယ္ေနနိုင္ပါ့မလဲေနာ္။ သူေနမယ့္ေနရာမွာ ကိုယ္က ယုန္ေမႊးဆြယ္တာၾကီးဝတ္ျပီး ခဏေလာက္သြားထိုင္ၾကည့္ရင္ ကိုယ္ခ်င္းစာသိနိုင္ပါတယ္။ ပန္ကာကိုတိုက္ရိုက္မဟုတ္ဘဲ ေလစီးဆင္းမႈေကာင္းေအာင္ တျခားကိုမ်က္နွာလႊဲျပီးဖြင့္ေပးထားတာေကာင္းမယ္။ ေၾကြျပားခပ္ၾကီးၾကီး၂ျပားေလာက္ထားေပးထားရင္လည္း သူတို႔အဲ့ေပၚမွာ လွဲအိပ္ေနတာျမင္ရမယ္။

ယုန္သြားေတြ အလြန္အမင္းရွည္ထြက္လာတာမ်ိဳး လက္သည္းေျခသည္းေတြအရမ္းရွည္ထြက္လာတာမ်ိဳးကို ဂရုစိုက္ျပီး Trimလုပ္ေပးဖို႔လုိပါမယ္။

 

ျဖစ္ေလ့ရွိတဲ့က်န္းမာေရးျပႆနာေတြကေတာ့…

Contagious rhinitis (Snuffles) ကူးစက္နိုင္တဲ့ အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္းဆိုင္ရာ အေအးမိေရာဂါ၊ ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း၊ မ်က္လံုးေယာင္ မ်က္စိနာျခင္း၊ နမိုးနီးယား အလြယ္တကူျဖစ္နိုင္ျခင္း၊ ဝမ္းေလွ်ာျခင္း၊ ဝမ္းကိုက္ျခင္း၊ အဝလြန္ျခင္း၊ အာဟာရမျပည့္ဝျခင္း၊ နား ပိုးဝင္ျခင္း၊ ဒဏ္ရာအနာတရအလြယ္တကူျဖစ္လြယ္ျခင္း၊ အရိုးက်ိဳးျခင္း၊ တင္ဆံုရိုးအဆစ္လြဲျခင္း၊ အေရျပားေရာဂါဆိုင္ရာ – သန္း၊ ေလွး၊ မႊား၊ အေမႊးကၽြတ္ျခင္း၊ ဖဝါးမ်ားတြင္ အနာမ်ားျဖစ္ျခင္း မ်ားျဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္။

Cheyletiella infections ကဲ့သို႔ေသာ အေရျပားဆိုင္ရာ ျပႆနာေတြ၊ သန္းတို႔ေလွးတို႔ စတာေတြေတာ့ လူကိုကူးစက္ဖို႔ျဖစ္နိုင္ေခ်ရွိတယ္လို႔ ဖတ္မိပါတယ္။ ျဖစ္နိုင္ေခ်ေလာက္သာရွိတဲ့အဆင့္မွာပဲရိွပါတယ္။ လူကို အႏၱရာယ္ေပးမယ့္ေရာဂါၾကီးၾကီးမားမား ျဖစ္တယ္လို႔ အေထာက္အထားေတြမေတြ႔ရေသးပါဘူး။

ဒါေပမယ့္ ယုန္ေတြအေမႊးကၽြတ္တဲ့အခါ မိမိရဲ့က်န္းမာေရးကိုပါထိခိုက္နိုင္ပါတယ္။ ရင္ၾကပ္ေရာဂါအခံရွိရင္ Indoor ေမြးဖို႔ မသင့္ေလ်ာ္ပါဘူး။

 

 ယုန္အတြက္အေျခခံလိုအပ္သည္မ်ား

 

ေလဝင္ေလထြက္ေကာင္းတဲ့ ေနရာ (မပူလြန္းမေအးလြန္း အေနအထား)၊ အမိုးအကာအရိပ္ရွိျပီး လံုျခံဳဆိတ္ျငိမ္တဲ့ေနရာ

က်ယ္ဝန္းေခ်ာင္ခ်ိျပီး သန္႔ရွင္းေရးလုပ္ရလြယ္ကူတဲ့ ယုန္အိမ္

သန္႔ရွင္းလတ္ဆတ္တဲ့ အစားအစာနဲ႔ ေရ

ယုန္သန္႔ရွင္းေရး အသံုးအေဆာင္ (ယုန္ရွမ္ပူ၊ ယုန္ေမႊးျဖီးမယ့္ ဘီး၊ ယုန္ Toilet Litter)

 

မွာခ်င္တာေလးေတြ…

 

ယုန္အတြက္ ကိုယ္ခ်င္းစာပါ၊ ငါသာဆိုရင္… ဆိုျပီး ယုန္ဘက္ကေတြးေပးပါ။

ယုန္သည္လူမဟုတ္ပါ။ သို႔ေသာ လူတို႔လိုအပ္ေသာ အၾကင္နာေမတၱာဂရုဏာထက္ ယုန္က ပိုလိုအပ္ပါတယ္။

ကိုယ္ကသနားမွ ခ်မ္းသာရာရမယ့္ ယုန္ကေလးေတြျဖစ္ေၾကာင္း အျမဲသတိရေပးပါ။

ယုန္ေမြးရန္ သေဘာမတူသူမ်ားအား ဘာအေၾကာင့္ေၾကာင့္ဆိုတာေမးပါ။ ထိုအေၾကာင္းအရာကို မိမိဘက္က ေခ်ပနိုင္ရန္ အကိုးအကားမ်ားဖတ္ရွဳေလ့လာျပီးအေထာက္အထားျပပါ။ သက္ေသျပပါ။

 

ယုန္ေမြးျမဴျခင္းအနုပညာ အပိုင္း-၁ ကို ဒီမွာတင္ပဲ ရပ္နားပါရေစ။ ေမးခြန္းမ်ားေမးလာတဲ့အေပၚမူတည္ျပီး ဒီနုတ္စ္ကို update လုပ္ေနပါမယ္။

ယုန္မိတ္လိုက္ျခင္း၊ ယုန္ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ျခင္း ႏွင့္ ယုန္မီးဖြားျခင္း၊ ယုန္ကေလးငယ္မ်ားအား ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ျခင္း ႏွင့္ ယုန္သားခြဲျခင္းမ်ားကို အပိုင္း-၂မွာ ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမယ္။

 

 

သတၱဝါေလးမ်ားကို ခ်စ္တတ္ေသာ ႏွလံုးသားလွသူ ေမတၱာရွင္မ်ားျဖစ္နိုင္ၾကပါေစ…

 

ေဒါက္တာတီးေကာ့ခ္

 

BaoBao and her Accessories

 

References :

http://www.fuzzy-rabbit.com/directory/directory.htm

http://en.wikipedia.org/wiki/Rabbit

http://www.facebook.com/bberry.rabbitry

http://www.fuzzy-rabbit.com

http://exoticpets.about.com/od/rabbitcare/tp/rabbitcareguide.htm

http://www.debmark.com/rabbits/sexing.htm

http://www.rabbit.org/care/living-with-a-house-rabbit.html

http://www.mismatch.co.uk/rabbithealth.htm

 

အရင္ေရးဖူးတာေလးေတြ

http://www.facebook.com/note.php?note_id=10150406079903188 တီးေကာ့ခ္ ရဲ့ ေပါင္ေပါင္

http://www.facebook.com/note.php?note_id=10150540308108188 ေပါင္ေပါင့္အေၾကာင္း တေစ့တေစာင္း

http://www.facebook.com/note.php?note_id=10150570074163188 အဂၢမဟာ သီရိသုဓၶမသိဂီၤ ရွင္ေမြးလြန္း နန္းမေတာ္ရတနာေပါင္ေပါင္

About teekock

has written 6 post in this Website..