အက်င့္သံသရာ
……………………………

“က်ဳပ္တုိ႔ဆုိတာ က်ဳပ္တုိ႔ အထပ္ထပ္လုပ္ေနတဲ့အရာ၊
က်ဳပ္တုိ႔ အထပ္ထပ္လုပ္ေနတဲ့အက်င့္”လုိ႔ ဆုိကေရးတီးက ဆုိပါတယ္။

ဆုိကေရးတီးအဆုိနဲ႔ ခင္ဆင္ဆင္ အဂၤလိပ္ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ကလည္း
“ပထမ ငါတုိ႔က အက်င့္ေတြကုိ စလုပ္၊ ေနာက္ပုိင္းေတာ့ အက်င့္ေတြက ငါတုိတုိ႔ကုိ ျပန္လုပ္”လုိ႔ ဆုိထားရဲ႕။

ဗုဒၶ၀ါဒ အယူအဆတစ္ခုမွာေတာ့
“မသိနုိးနားနဲ႔ လြန္က်ဴးမူေတြ လုပ္တယ္၊ အဲဒီ့လြန္က်ဴးမူေတြက ကုိယ္ႏႈတ္စိတ္အဂၤါေတြထဲ စိမ့္၀င္၊ အက်င့္ေတြပါသြားတယ္၊ ရလာတဲ့ အရသာကုိ ခႏၶာကုိယ္က ဆာေလာင္တယ္၊ ေနာက္တစ္ခါ ထပ္လုပ္ဖုိ႔ ႀကိဳးစားတယ္၊ အက်င့္ေတြ ထပ္ပါ၊ ဒီလုိနဲ႔ လူေပၚမွာ အမူအက်င့္ေတြ သံသရာလည္ေနတယ္”လုိ႔ ရွင္းျပပါတယ္။

အက်င့္ဟူသမွ် ႀကီးႀကီး ငယ္ငယ္၊ ၀င္ပူးသြားမိရင္ လူနဲ႔အက်င့္၊ အက်င့္နဲ႔လူ ခြဲျခားမရ၊ တစ္သားတည္း ျဖစ္သြားႀကတယ္လုိ႔ ဆုိလုိခ်င္ပုံပါပဲ။

ဒါဆုိရင္ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔မွာ ကပ္ေနတဲ့ အက်င့္ဆုိးေတြဟာ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔နဲ႔အတူ ေသရာပါႀကေတာ့မွာလား၊ အက်င့္ဆုိးကုိ အက်င့္ဆုိးလုိ႔ နားလည္လာခ်ိန္မွာ အရာရာဟာ ေနာက္က်ကုန္ျပီလား။

ဟုတ္ကဲ့၊ ေနာက္မက်ေသးပါဘူး။ အက်င့္ဆုိးေတြဆုိတာ ေသရာပါမယ့္ ကံႀကမၼာ မဟုတ္ပါဘူး၊ အက်င့္ဆုိးေတြကုိ လမ္းေႀကာင္းေျပာင္းယူလုိ႔ ရသလုိ အက်င့္ေကာင္းေတြနဲ႔လည္း အစားထုိ႔လုိ႔ ရပါတယ္တဲ့။

“အက်င့္မ်ားရဲ႕ စြမ္းအား” (The Power of Habit) စာအုပ္ကုိ ေရးတဲ့ ခ်ားလ္စ္ ဒူးဟစ္ဂ္ (Charles Duhigg)က ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ လုပ္ထားခဲ့သမွ် အက်င့္ေတြဟာ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ အခန္းတစ္ခုထဲမွာ သိမ္းထားတယ္။ အဲဒီ့ဦးေႏွာက္အခန္းထဲက သိမ္းထားတဲ့ အက်င့္ေတြကပဲ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ရဲ႕ ေန႔စဥ္ျပဳမူလႈပ္ရွားမႈေတြရဲ႕ (၄၀) ရာႏႈန္းေလာက္ (ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က ကုိယ္တုိင္သိစိတ္နဲ႔ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြခ်ျပီး လုပ္ေနတယ္လုိ႔ထင္ရတဲ့အရာေတြ) ကုိ စီစဥ္ေဆာင္ရြက္ေနတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

သူ႔အလုိအရ ေကာင္းတဲ့အက်င့္ေရာ၊ မေကာင္းတဲ့အက်င့္ေတြပါ ေအာက္ပါ အဆင့္ (၃) ဆင့္နဲ႔ ခ်ိတ္ဆက္ျပီး ထပ္ခါထပ္ခါ လည္ပတ္ေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။
၁။ cue အခ်က္ေပးသံ၊
လုပ္ေနက်အရာ တစ္ခုခုကုိ စတင္လုပ္ေဆာင္ဖုိ႔ မသိစိတ္ကုိ ခရာမႈတ္ အခ်က္ေပးလုိက္တဲ့အရာ၊ အခ်ိန္၊ ေနရာ၊ လူပုဂၢိဳလ္၊ စိတ္လႈပ္ရွားမႈစသည္။

၂။ routine အေလ့အထ၊
ခရာသံႀကားတာနဲ႔ လုပ္ေနက်အတုိင္း ထလုပ္ေလ့ရွိတဲ့ အေလ့အထ၊ လုပ္ရုိးလုပ္စဥ္ အျပဳအမူ။

၃။ reward ဆုလာဒ္၊
ထလုပ္လုိက္လုိ႔ ရရွိခံစားရတဲ့ စိတ္ပုိင္း၊ ရုပ္ပုိင္း အက်ိဳးရလာဒ္။

အက်ိဳးရလာဒ္အေပၚ “စြဲလန္းသာယာမႈနဲ႔ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္” (craving) က အခ်ိန္တန္ရင္ အခ်က္ေပးသံကုိ ျဖစ္ေစျပီး အဲဒီ့သုံးခုကုိ ဆက္လက္လည္ပတ္ေနေအာင္ တြန္းပုိ႔ပါတယ္။

-ေနညိဳရင္ ေလျပိဳေလ့ရွိတဲ့ လူတစ္ေယာက္က…
၁။ ညေန (၅) နာရီ အလုပ္ဆင္းခ်ိန္မွာ ၂။ အိမ္အျပန္လမ္းက အရက္ဆုိင္မွာ ဘီအီးတစ္ပုိင္း ၀င္ေမာ့ျပီးမွ ၃။ ေနသာထုိင္သာ ရွိသြားတယ္။
ေနသာထုိင္သာရွိမႈအေပၚ စြဲလန္းမႈက ေန့စဥ္ ေနညိဳရင္ ေလျပိဳေအာင္ လုပ္တယ္။

-ေလ့က်င့္ခန္း အျမဲတမ္းလုပ္ေလ့ရွိတဲ့ လူတစ္ေယာက္က…
၁။ မနက္ေစာေစာ အိပ္ယာနုိးတာနဲ႔ ၂။ ပန္းျခံကုိ တစ္ပတ္ ပတ္ျပီးေျပးျပီးရင္ ၃။ သူ႔စိတ္ေတြ အလုိလုိ လန္းဆန္းတက္ႀကြေနတယ္။
လန္းဆန္းတက္ႀကြမႈနဲ႔ က်န္းမာေရးအေပၚ သူ႔ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္က ေန႔စဥ္ မနက္မုိးလင္းရင္ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ေနေအာင္ လႈ႔ံေဆာ္ထားတယ္။

အက်င့္တစ္ခုဟာ အခ်က္ေပးသံ၊ အေလ့အထ၊ ဆုလာဒ္ စက္သုံးပါး လည္ပတ္မႈ အႀကိမ္မ်ားလာတာနဲ႔အမွ် ပုိျပီး ေအာ္တုိမက္တစ္ျဖစ္လာျပီး ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ရဲ႕ ေႀကာင္းက်ိဳးဆင္ျခင္ဥာဏ္၊ သိစိတ္ရဲ႕ဆုံးျဖတ္ခ်က္ စတာေတြ မလုိအပ္ေတာ့ဘဲ အလုိလုိပဲ ဆက္လက္လည္ပတ္သြားတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

အက်င့္တစ္ခုဟာ အခ်ိန္အေတာ္ႀကာ အရွိန္နဲ႔ လည္ပတ္ေနျပီဆုိရင္ သူ႔ကုိ သိစိတ္ရဲ႕ အမိန္႔နဲ႔ ျဗဳန္းစားႀကီး ရပ္ပစ္လုိက္လုိ႔ မျဖစ္ေတာ့ပါဘူး။ ဦးေႏွာက္ထဲမွာ အိမ္ပုိင္ယာပုိင္နဲ႔ ျဖစ္သြားတဲ့ အက်င့္တစ္ခုကုိ ဒီအတုိင္း ေကာ္ထုတ္လုိ႔ မရေတာ့ပါဘူး။ (ေဖာမတ္ခ်လုိ႔လည္း မေျပာင္ဘူးလုိ႔ ဆုိပါတယ္။)

ဒါေႀကာင့္ တကယ္လုိ႔ အဲဒီ့အက်င့္ဟာ အက်င့္ဆုိးတစ္ခု ျဖစ္ေနတယ္ဆုိရင္ သူ႔ကုိ ဇြတ္အတင္း ဖယ္ရွားဖုိ႔ ႀကိဳးစားတာထက္ သူ႔ကုိ ၀င္ပူး၊ သူ႔အဟုန္ေလးအတုိင္းလုိက္၊ ျပီးရင္ အက်င့္ေကာင္းတစ္ခုခုနဲ႔ အစားထုိးျပီး ကုိယ္လုိခ်င္တဲ့ လမ္းေႀကာင္းအတုိင္း ေျပာင္းယူဖုိ႔ ႀကိဳးစားရမယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

ဒူးဟစ္ရဲ႕ အက်င့္ေဟာင္းမွ အက်င့္ေကာင္းသုိ႔ ေျပာင္းယူနည္းက
“အခ်က္ေပးသံနဲ႔ ဆုလာဒ္ကုိ ဒီအတုိင္းထား၊ အေလ့အထကုိ အစားထုိးယူ”တဲ့။
မသိစိတ္ရဲ႔ အမိန္႔ကုုိလည္း လြန္ဆန္ရာ မက်ေအာင္၊ ရေနက် အရသာေလးလည္း မပ်က္ေအာင္ အက်င့္သံသရာကုိ လမ္းေႀကာင္းေျပာင္း ယူတဲ့နည္းပါပဲ။

အဲဒီ့လုိ လုပ္ဖုိ႔အတြက္လည္း ေအာက္ပါအခ်က္ေတြကုိ အကြက္ခ်ယူဖုိ႔ လုိပါတယ္။
• လုပ္ေလ့ရွိတဲ့ အေလ့အထကုိ ဆန္းစစ္၊
• ဆုလာဒ္တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးနည္း အစားထုိးႀကည့္၊
• အခ်က္ေပးသံ အတိအက်ကုိ ကန္႔ထုတ္၊
• အစီအစဥ္ ရွိရွိလုပ္ လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

-ေနညိဳရင္ ေလျပိဳျပိဳေနတာကုိ မလုိခ်င္ေတာ့တဲ့ လူတစ္ေယာက္…
သူ႔ရဲ႕ အေလ့အထက ညေန (၅) နာရီ အလုပ္ဆင္းခ်ိန္မွာ အိမ္အျပန္လမ္းက အရက္ဆုိင္မွာ ဘီအီးတစ္ပုိင္း ၀င္ေမာ့တာပါ။

-အဲဒီလုိေမာ့ရာကေန သူရတဲ့ ဆုလာဒ္က ေနသာထုိင္သာ ရွိသြားတာပါ၊
ေနသာထုိင္သာ ရွိသြားတယ္ဆုိတာ စိတ္ျငိမ္သြားတာ၊ လြတ္ေျမာက္သြားတာ၊ အေဖာ္ရသြားတာ၊ ေသာကေတြ တဒဂၤ ေျပေပ်ာက္သြားတာ၊ ေပ်ာ္သြားတာ၊ အဆင္ေျပသြားတာစသည္ ျဖစ္နုိင္ပါတယ္။
ေနညိဳခ်ိန္ေရာက္ရင္ (ဘီအီးမေမာ့ဘဲ) စိတ္ျငိမ္မႈ၊ လြတ္ေျမာက္မႈ၊ အေဖာ္ရမႈစသည္ တစ္ခုခုရနုိင္တဲ့အရာကုိ စမ္းသပ္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

-ကုိယ့္မသိစိတ္ကုိ ဘီအီးဆုိင္ ေမာင္းပုိ႔ေနတဲ့ ခရာသံဟာ ေနေစာင္းတာကလား၊ အေပါင္းအသင္းကလား၊ အလုပ္ဆင္းတာကလား၊ ႏွစ္ရွည္ အသည္းကြဲေနတာကလားဆုိတာ အခ်ိန္ယူ စစ္ေဆးဖုိ႔ လုိပါတယ္။

အခ်က္ေပးသံကုိ တုိက္ရုိက္ဖန္တီးေနတာက ရလာတဲ့ဆုလာဒ္အေပၚမွာ သာယာစြဲလန္းေနတဲ့ စိတ္ပါ။ အခ်က္ေပးသံဟာ ဘာလဲဆုိတာကုိ တိတိက်က် သိရင္ ကုိယ္ ဘာကုိ အဓိက သာယာစြဲလန္းေနတာလဲဆုိတဲ့ အေႀကာင္းကုိ ျပန္လွန္စဥ္းစားလုိ႔ ရမယ္။ အဲဒီ့အခါ သာယာစြဲလန္းစိတ္ကုိ ႏွစ္သိမ့္နုိင္မယ့္ အေလ့အထတစ္ခုကုိ အစားထုိး ယူနုိင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

-အရုိးစြဲေနတဲ့အက်င့္ကုိ ေျပာင္းလဲယူဖုိ႔ဆုိတာ အကၤ်ီလဲတာနဲ႔ေတာ့ တူမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ အစီအစဥ္ စနစ္တက်ဆြဲျပီး အခ်ိန္ယူလုပ္မွ ရမွာပါ။

ေဆးလိပ္ေသာက္တဲ့အက်င့္၊ လက္သည္းကုိက္တဲ့အက်င့္၊ ဆဲတဲ့အက်င့္၊ ဆင္ေျခေပးတဲ့အက်င့္၊ တစ္ဖက္လူကုိ အျပစ္ပုံခ်တတ္တဲ့အက်င့္၊ လူလစ္ရင္ လစ္တတ္တဲ့အက်င့္ေတြအပါအ၀င္ တစ္ဦးခ်င္းဘ၀၊ မိသားစုအသုိင္းအ၀ုိင္း၊ စီးပြားေရးလုပ္ငန္း၊ အဖြဲ႔အစည္းေတြမွာရွိတဲ့ မလုိလားအပ္တဲ့၊ မေကာင္းတဲ့ အက်င့္အမ်ိဳးမ်ိဳးကုိ အဲဒီလုိမ်ိဳး လမ္းေႀကာင္းလႊဲယူလုိ႔ရတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

တစ္ခုေတာ့ ရွိရဲ႕၊ အက်င့္ေတြဟာ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ရဲ႕ ဆုံးျဖတ္ခ်က္နဲ႔ စက္ႏႈိးျပီး ဒီအတုိင္းပစ္ထားခဲ့တဲ့အခ်ိန္ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ ေနာက္ကြယ္မွာ ဆက္ျပီး လည္ပတ္က်န္ရစ္ခဲ့တဲ့ အင္ဂ်င္ေတြ ျဖစ္ျပီး “အခ်က္ေပးသံႀကားရင္၊ လုပ္ေနက် အေလ့အထကုိ လုပ္၊ ဆုလာဒ္တစ္ခုရ” ေဖာ္ျမဴလာကုိ ဦးေႏွာက္က အလုိလုိ ေဆာင္ရြက္ေနေအာင္ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ကုိယ္တုိင္ ေရြးခ်ယ္စီမံခဲ့တာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေႀကာင့္ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ ေရြးခ်ယ္မႈနဲ႔ စီမံထားခဲ့တဲ့အရာကုိ ျပန္လည္ တည္ေဆာက္ယူမယ္ဆုိရင္ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ကပဲ ေရြးခ်ယ္မႈေတြ တစ္ခါ ထပ္လုပ္ျပီး ေဖာ္ျမဴလာအသစ္ ျပန္လုပ္ယူရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အခ်က္ေပးသံ၊ အေလ့အထ၊ ဆုလာဒ္ ၀ဋ္သုံးပါး ယႏၱရားကုိ ေကာင္းေကာင္း ကုိင္တြယ္တတ္သြားျပီဆုိရင္ေတာ့ အက်င့္ေတြကုိ ကုိယ္ကလႊမ္းမုိးနုိင္ျပီး အက်င့္ေဟာင္းကုိ အက်င့္ေကာင္းနဲ႔ အစားထုိးတာ၊ အက်င့္အသစ္ေတြ တုိးတက္ေအာင္ ေမြးျမဴတာစသည္ လုပ္သြားလုိ႔ရတယ္လုိ႔ ဒူးဟစ္က အာမခံထားရဲ႕။

အက်ဥ္းခ်ဳပ္ကေတာ့ လုပ္ခဲ့သမွ် အျပဳအမူေတြ ဦးေႏွာက္ကုိ ပြတ္ဆြဲသြားတဲ့အခါ အက်င့္ေတြအျဖစ္ မွတ္တမ္းက်န္ရစ္ခဲ့တယ္၊ အက်င့္ေကာင္းတစ္ခု ေအာ္တုိမက္တစ္ လည္ပတ္ေနေအာင္ ပ်ိဳးေထာင္ခ်င္တယ္ဆုိရင္ အျပဳအမူေကာင္းေတြနဲ႔ ဦးေႏွာက္ကုိ ပြတ္ဆြဲျပီး မွတ္တမ္းေရးပါ၊ ရွိတဲ့အက်င့္ေတြထဲက အေဟာင္းတစ္ခ်ိဳ႕ကုိ မလုိခ်င္ေတာ့ဘူးဆုိရင္ေတာ့ အျပဳအမူအသစ္ေတြနဲ႔ ဦးေႏွာက္ကုိ တစ္ခါ ျပန္ပြတ္ဆြဲျပီး မွတ္တမ္းျပန္ေရးဖုိ႔ ႀကိဳးစားေပေတာ့။

 

About ေက်ာ္ဘသစ္

Kyaw Ba Thit has written 19 post in this Website..

ဂေတ ဂေတ ပရဂေတ ပရသံဂေတ ေဗာဓိ ဆြာဟ. . .!