“ဦးေႏွာက္အေႀကာင္း တေစ့တေစာင္း´´

 

စိတ္ ဟာ ဦးေႏွာက္ဖဲြ႔စည္းပံုအရ တည္ရိွျဖစ္ေပၚလာသလို ေစတသိက္ဆိုတဲ့ စိတ္နဲ႔ယွဥ္ျပီး ျဖစ္လာတဲ့သေဘာ ဟာ လူဘ၀မွာ အလြန္အေရးပါတဲ့ အခန္းက႑မွာရိွပါတယ္။ ေစတသိက္ရဲ႕ အဓိပၸာယ္ကို ပညာေရး၀န္ႀကီးဌာန ျမန္မာစာအဖဲြ႔ထုတ္ ျမန္မာအဘိဓာန္မွာေတာ့ ေစတသိက္ဟာ(လိုခ်င္ျခင္း၊ အမ်က္ထြက္ျခင္း၊ မသိျခင္း စသည္ ကဲ့သို႕ေသာ) စိတ္၌ယွဥ္ေသာ သေဘာလို႕ ဖြင့္ဆိုထားပါတယ္၊ ဒီ ေစတသိက္ကို တကၠသိုလ္မ်ား စာအုပ္ျပဳစု ထုတ္ေ၀ေရး ေကာ္မတီက ထုတ္ေ၀တဲ့ ပါဠိသက္ေ၀ါဟာရ အဘိဓာန္မွာ ေပးထားတဲ့ အဓိပၸာယ္ ဖြင့္ဆိုခ်က္ ကေတာ့ စိတ္နဲ႔အတူျဖစ္ျပီး စိတ္ကို ျခယ္လွယ္ဖန္တီးတတ္ေသာ တရားလို႕ျဖစ္ပါတယ္။

ေဆးပညာသေဘာအရ ဦးေႏွာက္ဖဲြ႔စည္းပံုမွာ ဦးေႏွာက္ႀကီး၊ ဦးေႏွာက္ေသး နဲ႔  စသည္တို႕ရဲ႔လုပ္ေဆာင္မႈ႔ကို ဒီ (myanmargazette.net/166746/health-fitness ) နဲ႔ ေရးသားမွ်ေ၀ခဲ့ဖူးပါတယ္။ အခု ဆက္လက္ျပီး ဦးေႏွာက္ႀကီးမွာ Lobe လုတ္(ဘ)ဆိုတဲ့ ထိုးထြက္ေနတဲ့ ရစ္ေခြလိမ္ထု ဦးေႏွာက္သား အကန္႔ ၄ ခု ရိွျပီး ေခြလိမ္ေပ်ာ့ေပ်ာင္းျပီး အေျမွာင္ျဖစ္ေနတဲ့ gyrus ဂ်ိဳင္းရပ္(စ) ၂ ခုရိွတာပါတယ္၊ လုတ္(ဘ) ဟာ သာမန္ အဓိပၸါယ္အရဆိုရင္ roundish and flattish projecting or pendulous part လံုး၀န္းျပီး ျပားထြက္ေနတဲ့ ဒါမွမဟုတ္ တဲြက်ေနတဲ့ အပိုင္းျဖစ္လို႕ နားသန္ကို ear lobe လို႕ ေခၚျခင္း ျဖစ္ပါတယ္၊ ဒီလုတ္(ဘ) ၄ ခု ရိွပါတယ္ သူတို႕ဟာ –

(စကားေျပာ၊ စာေရး၊ ေတြးေတာ၊ တီထြင္၊ အသိဥာဏ္ စတဲ့ အလုပ္ေတြကို လုပ္ေပးတဲ့) ေရွ႔ဦးခံြေအာက္မွာရိွတဲ့ frontal lobe

( ႀကည့္ျမင္၊ ႀကားသိ၊ အနံ အရသာ ခံႏိုင္ေအာင္ လုပ္ေပးတဲ့) ေနာက္ဘက္ ဦးခံြေအာက္ရိွမွာရိွတဲ့ occipital lobe

( နားထင္၊ နားသယ္နဲ႔ဆိုင္တဲ့) ဦးခံြေဘးတစ္ဖက္တစ္ခ်က္မွာရိွတဲ့ temporal lobe

ျပီးေတာ့ ဦးခံြေရွ႕၊ ေဘးေနာက္တို႕ကို အမ်ားအားျဖင့္ ဆက္သြယ္ဖံုးအုပ္ထားတဲ့ parietal bones ႏွစ္ခု ေအာက္မွာ ရိွတဲ့ Parietal lobe တို႕ျဖစ္ႀကပါတယ္။

ဂ်ိဳင္းရပ္(စ) ၂ ခုကေတာ့ ႀကြက္သားလႈပ္ရွားဖို႔ ထိန္းေက်ာင္းေပးတဲ့ precentral gyrus နဲ႔ ထိေတြ႔မႈ၊ ဖိအား စတဲ့ ခံစားခ်က္ေတြကို သိရိွလုပ္ေဆာင္ေပးတဲ့ Postcentral gyrus တို႔ ျဖစ္ႀကပါတယ္။

စိတ္ သေဘာ စတဲ့ အဓိပၸာယ္ေဆာင္ ေ၀ါဟာရစကားလံုးဟာ အဂၤလိပ္စာမွာ mind ရယ္လို႕ သံုးႏႈန္းေသာ္ လည္း ေဆးေ၀ါဟာရအေနနဲ႔ေတာ့ psyche(ဆိုက္ကီ) လို႕ သံုးတာေတြ႔ရပါတယ္၊ သူက a term meaning that was derived from the ancient Greek for soul or spirit စိတ္လို႕ အဓိပၸာယ္ရတဲ့ နာမ္ သို႔မဟုတ္ ၀ိညာဥ္အတြက္ သံုးတဲ့ ေရွးဂရိ စကားလံုးက ဆင္းသက္လာတဲ့ ေ၀ါဟာရတစ္လံုး ျဖစ္ပါတယ္။

ႀသစႀတီးယားႏိုင္ငံသား အာရံုေႀကာေဆးပညာရွင္ ဖရိြဳက္(Freud) က စိတ္ပညာဆိုင္ရာ သီ၀ရီ အရ ဆိုက္ကီ ဆိုတဲ့စိတ္ဟာ ခႏၶာကိုယ္မွာ အဂၤါရပ္တစ္ခုအေနနဲ႔ရိွတယ္၊ ဒီစိတ္ကို သိစိတ္ (conscious) နဲ႔ မသိစိတ္ (unconscious) ဆိုျပီး ခဲြျခားႏိုင္တယ္လို႕ သီအိုရီထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ သိစိတ္ကေတာ့ အဓိပၸါယ္ရွင္းစရာမလိုေပမဲ့ မသိစိတ္ကိုေတာ့ ေဆးပညာအျမင္သေဘာမွာ စိတ္ကူး idea အမွတ္တရရိွမႈ memory သိျမင္မႈ႔ preception ခံစားခ်က္ feeling စတာေတြ ေလာေလာဆယ္မွာ ဦးေႏွာက္ထဲေပၚမလာတဲ့ စိတ္အေနအထားကို မသိစိတ္လို႕ ဆိုပါတယ္။ ဒီမသိစိတ္ျဖစ္ေနတဲံ အေနအထားကို အိပ္ေပ်ာ္ေနခ်ိန္မွာ ေတြ႕ရတတ္ပါတယ္။ သိစိတ္ျမံဳေနတဲ့ အခ်ိန္ကာလျဖစ္တယ္လို႕ ဆိုပါတယ္။ ႏိႈးလိုက္တဲ့အခါ ႏိုးလာတဲ့အခါမွာ သိစိတ္ျပန္၀င္လာပါတယ္။ သတိ လစ္ခ်ိန္ ေမ့ေဆးေပးထားခ်ိန္ စတာေတြမွာေတာ့ သိစိတ္ဟာ ယာယီကင္းမဲ့ေနတဲ့ သေဘာရိွပါတယ္။

ဦးေႏွာက္ႀကီးကို လံုး၀န္းျခမ္းႏွစ္ခုနဲ႔ ပိုင္းထားပါတယ္၊ အရြယ္အစားပံုပန္းဟာ တစ္ခုႏွင့္တစ္ခု အညီအမွ်အေန အထားမွာ ရိွတယ္လို႕ ဆိုပါတယ္၊ လူအမ်ားစုဟာ ညာသန္ျဖစ္ႀကတာမ်ားပါတယ္၊ အဲဒီမွာ ဘယ္ဘက္ျခမ္းက ဦးေႏွာက္ဟာ အာရံုပိုထက္ျမက္တယ္ ပိုအေရးပါတာေတြ႕ရတယ္၊ သို႕ေသာ္လည္း ဘယ္သန္ေတြအတြက္ လည္း ဘယ္ျခမ္းကပဲ ပိုထက္ျမက္တာကိုေတြ႔ရျပန္ပါတယ္၊ ဆိုလိုတာက ဦးေႏွာက္ရဲ႔ ဘယ္အျခမ္းက ေစစား တာကို ခံယူရတဲ့သေဘာပါ။ ဒါဆို ညာျခမ္းကအေရးမပါဘူးလားလို႕ ေမးစရာျဖစ္ပါတယ္။ ညာျခမ္းလည္း အေရးပါပါတယ္၊ ညာျခမ္းက ပံုက အျမင္အာရံု အကြာအေ၀း မွန္းဆမႈ႔ စတဲ့အာရံုလုပ္ငန္းေတြကို သူက စြမ္းေဆာင္ေပးပါတယ္၊ အနုပညာခံစားႏိုင္မႈ တီထြင္ဖန္တီးစိတ္ရိွႏိုင္မႈ ေတြမွာ အေရးပါပါတယ္၊ ဒါေႀကာင့္ ဘယ္ဘက္ျခမ္းဦးေႏွာက္ကို ေဆးပညာသေဘာမွာ လႊမ္းမိုးဘက္ျခမ္း( dominant side) ညာဘက္ျခမ္းကို မလႊမ္းမိုးဘက္ျခမ္း (non-dominant side) လို႔ သံုးႏႈန္းပါတယ္။

ဒီလိုဦးေႏွာက္ဖဲြ႕စည္းပံုဟာ မိခင္ဗိုက္ကထဲက ရိွလာတာပါ၊ ဒါေပမဲ့ အေႀကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေႀကာင့္ ဦးေနွာက္ခ်ိဳ႕တဲ့ ကေလးေတြလည္း ရိွတတ္ပါတယ္၊ ေမြးလာျပီေနာက္ ေခတ္ေပၚအားေဆးေတြ မတန္မဆတိုက္ေကၽြးမိလို႕ ပံုမွန္ဦးေနွာက္မျဖစ္ေတာ့တဲ့ ကေလးေတြလည္းရိွတတ္ပါတယ္၊ ယာဥ္တိုက္မႈ လဲျပိဳက် မေတာ္တဆမႈေတြ ေႀကာင့္ ဦးေႏွာက္ထိခိုက္တာမ်ိဳးလည္း ႀကားဖူး ေတြ႔ဖူးႀကမွာပါ။ အဲဒီအျပင္ ဦးေႏွာက္ကင္ဆာျဖစ္လို႕ ဘ၀ပ်က္ ရတာေတြ၊ အသက္ဆံုးရံႈးရတာေတြလည္းရိွတတ္ႀကပါတယ္။ အခုထိေတာ့ ဦးေနွာက္ကိုခဲြစိတ္မႈ႔ဟာ အျခား ကိုယ္ခႏၶာ အစိတ္အပိုင္းေတြကို ခဲြစိတ္ကုသ သလိုေတာ့ ေအာင္ျမင္မႈမရေသးပါဘူး၊ ဒါကလည္း ဦးေနွာက္ ဖဲြ႕စည္းပံုရဲ႕ ခက္ခဲရႈပ္ေထြးမႈေႀကာင့္ျဖစ္တယ္လို သိရိွရပါတယ္၊ ဒါေႀကာင့္ ဦးေႏွာက္ကို မထိခိုက္ေအာင္ ဂရုစိုက္ဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။

ေခတ္မီနည္းပညာေတြအရ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ဘယ္အပိုင္းမွာ ဘာျဖစ္ေနျပီ ဆိုတာမ်ိဳးေတာ့ ဆန္းစစ္လာႏိုင္ေနပါျပီ။ ေနာက္ဆံုးေပၚနည္းစနစ္ သံုးမ်ိဳးရိွပါတယ္။

၁။ Angi0graphy လို႕ေခၚတဲ့ ဦးေႏွာက္ေသြးေႀကာထဲကို ေဆးသြင္းျပီး အေႀကာေတြျမင္ေအာင္ ျဖစ္ေစ၊ ခ်ဲ႕ေပးလို႕ျဖစ္ေစ လုပ္ေပးတဲ့ ေဆးသြင္းဓာတ္မွန္ရိုက္ႀကည့္နည္း။

၂။ MRI လို႔ အတိုသံုးတဲံ Magnetic resonance imaging လွ်ပ္စစ္ သံလိုက္ဓာတ္လိႈင္း စြမ္းအင္သံုးျပီး ကြန္ပ်ဴတာ စက္ေပၚတင္ယူလိုက္တဲ့ ေရာဂါ အေျချပစက္ သံုးနည္း။

၃။ CT Scanning လို႕ အတိုသံုးတဲ့ computerized tomography scanning ဦးေႏွာက္ တစ္ရႈး(ဇီ၀ ကလာပ္စည္း) ေတြကို ကြန္ပ်ဴတာစက္ေပၚ ျဖန္႔ႀကက္ရိုက္ကူးႀကည့္တဲ့နည္း တို႕ျဖစ္ပါတယ္။ သာမန္ ဓာတ္မွန္ ရိုက္ႀကည့္နည္းထက္ ပိုျပီး ေစ့ေစ့စပ္စပ္ ေတြ႔ရိွႏိုင္လို႕ ေအာင္ေအာင္ျမင္ျမင္ သံုးေနႀကပါျပီ။

ကာယကံရွင္က ဖန္တီးတဲ့ ဦးေႏွာက္ေရာဂါမ်ိဳးကိုေတာ့ ကုစားလို႕ရႏိုင္ႀကတာလည္းရိွပါတယ္။ ရုတ္တရက္ ပတ္၀န္းက်င္ အေျပာင္းအလဲေႀကာင့္ျဖစ္ျဖစ္ ရာထူး ဂုဏ္ေတြ ခ်မ္းသာျပည့္စံုစြာေနရမႈ႕ေတြကေန ရုတ္ခ်ည္ ေလ်ာ့ပါး ေပ်ာက္သြားမႈ႔ေတြမွာ စိတ္ေထာင္ေတာ့ ကိုယ္ေႀကဆိုသလို မသိစိတ္ေ၀ဒနာ ရလာတတ္ပါတယ္။ အဒီအခါ ေရာဂါ အေျခခံမဟုတ္တဲ့ စိတ္ေရာဂါရလာတတ္ပါတယ္။ ခုကမၻာမွာ ဒီေရာဂါအသြင္ကို ေဆးေလာက မွာ အေျပာမ်ားတာက Depression လို႕ သံုးတဲ့ စိတ္က်ေရာဂါပါဘဲ။

အဲဒီေရာဂါအတြက္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ က်န္းမာေရးအာမခံ ကုမၸဏီတစ္ခုက အခ်က္ ၁၀ ခ်က္ပါ ေပတံတစ္ခုျဖင့္ တိုင္းတာတယ္လို႕ ဆိုပါတယ္။ အဲဒါေတြကေတာ့

၁။ တစ္ခ်ိန္က သူ စိတ္၀င္စားခဲ့တဲ့ လုပ္ရပ္ေတြကို စိတ္၀င္စားမႈ မရိွေတာ့ဘူးလား။

၂။ အားငယ္စိတ္၊ ၀မ္းနည္းစိတ္၊ စိတ္ပ်က္မႈမ်ိဳး ရိွလာသလား။

၃။ ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္မႈ ရိွလာသလား။

၄။ အအိပ္အေန ျပႆနာ ရိွလာသလား။

၅။ အစားအေသာက္ပံု အေလ့အက်င့္ ေျပာင္းလာျပီး ကိုယ္အေလးခ်ိန္ မ်ားလာ နည္းလာသလား။

၆။ စိတ္ပူပန္ တတ္လာသလား။

၇။ မလံုမလဲစိတ္၊ အားပ်က္စိတ္မ်ိဳး ရိွလာသလား။

၈။ အာရံုမစူးစိုက္ႏိုင္မႈ ရိွလာသလား။

၉။ ေသခ်င္စိတ္၊ သတ္ေသခ်င္စိတ္ ျဖစ္လာသလား။

၁၀။ ေခါင္းကိုက္ ေခါင္းခဲ အစာမေႀက ေ၀ဒနာ တစ္ခုခု ရိွေနျပီလို႕ စိတ္ထဲမွာ ျဖစ္လို႕ မဆံုးေအာင္ ရိွလာသလား။

ဒီအခ်က္ေတြေတြ႔လာရင္ အာရံုေႀကာ သို႕မဟုတ္ ဦးေႏွာက္ပိုင္းမွာ တစ္ခုခုေဖာက္ျပန္လာတာ ျဖစ္ႏိုင္လို႕ စိတ္က်န္းမာေရးေဆးရံုကို သြားျဖို႕ သင့္ျပီလိုဆိုထားပါတယ္။ စိတ္ေဖာက္ျပန္မႈရိွတဲ့သူ စိတ္မမွန္ေလ့ရိွသူကို ေဆးပညာမွာေတာ့ ဦးေႏွာက္အားနည္းသူ ဦးေႏွာက္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္မႈ႔ရိွသူလို႕ သတ္မွတ္ႀကပါတယ္။

တကယ္ေတာ့ စိတ္အင္အားႀကီးမားထက္ျမက္ေအာင္ ေနတတ္ထိုင္တတ္သူမ်ိဳး ျဖစ္ေနဖို႕လိုပါတယ္၊ စိတ္ ေ၀ဒနာ စိတ္ေရာဂါဆိုတာ မိမိဘာသာ လုပ္ေပးလိုက္တဲ့ ေရာဂါေ၀ဒနာျဖစ္တာမ်ားပါတယ္၊ မေတာ္တဆ ထိခိုက္လို႕ ဦးေႏွာက္ပိုင္း ထိခိုက္သြားတာကလဲြရင္ေပါ့။ ပ်ံလြင့္စိတ္ကို ဖမ္းမိေအာင္ ခ်ဳပ္ကိုင္ရင္း ေပ်ာစရာ ေျဖေဖ်ာက္စရာ နည္းလမ္းမ်ားနဲ႔ ေနသြားသင့္ပါတယ္၊ ကိုးကြယ္ရာ ဘာသာတိုင္းမွာ ပုတီးစိပ္မ်ားရိွတတ္ ပါတယ္ ထို ပုတီးစိပ္နည္းမ်ားကလည္း ပ်ံလြင့္စိတ္မ်ားကို ဖမ္းမိေအာင္ ခ်ဳပ္ကိုင္တဲ့ နည္းမ်ားလို႕လည္း ယူဆလို႕ရပါတယ္။ ဒါေႀကာင့္ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ အေရးပါလွတဲ့ ဦးေႏွာက္ကို က်န္းမာေကာင္းမြန္ေအာင္ ေစာင့္ေရွာက္ရင္းေနႏိုင္ႀကဖို႕ ဖတ္ဖူးတဲ့စာေပထဲက မွ်ေ၀လိုက္ပါ၏။(မူရင္း – ျမန္မာ့အသံေက်ာ္မင္း)

 

ဖတ္ရႈ႕သူမ်ားေက်းဇူးေနာ္။

ခင္ခ။

ခင္ခ

About ခင္ခ

ခင္ ခ has written 458 post in this Website..

   Send article as PDF