၂ဝရာစုနှစ် ပထမဆုံး လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်ပွဲမှာ တူရကီတွင် ရှေးပဝေဏသီထဲက နေထိုင်သော အာမေးနီးယန်း နှစ်သန်း ပြည်နှင်ဒဏ်ပို့ခံရကာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် အသတ်ခံရချိန်ဝယ် ဖြစ်ပွားသည်။ ။။။။
ပင်လယ်နက်၊ မက်ဒစ်တေးနီးယန်း နှင့် ကက်စပီယံ ပင်လယ်များ ဝိုင်းပတ်ထားသော ကြီးမားကျယ်ပြန့်သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် အာမေးနီးယန်း လူ့အဖွဲ့အစည်း နှစ်ပေါင်းသုံးထောင်ခန့် ရှင်သန်ကြီးထွားခဲ့သည်။ အဆိုပါဒေသကို အာရှကြေးမုံပြင် ဟုခေါ်ကြပြီး ဥရောပ၊ အာရှ၊ အာဖရိက တိုက်ကြီးသုံးတိုက် ဆုံရာ လမ်းဆုံလမ်းခွတွင် တည်ရှိသည်။ သမိုင်း အတက်အကျ နှစ်ရာစု များစွာအတွင်း အာမေးနီးယန်းတို့ ပိုက်နက်မြေအား ပါရှန်း၊ ဂရိ၊ ရိုမန်၊ ဘိုင်ဇန်တိုင်း၊ အာရပ် နှင့် မွန်ဂိုတို့ အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ။။။။
ကြိမ်ဖန်များစွာ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက် ခံရသော်ငြား အာမေးနီးယန်းတို့ ယဉ်ကျေးမှု၊ အစဉ်အလာမှာ မည့်သည့်အခါကမှ တွေဝေယိမ်းယိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ဆီးနှင်းများ ဖုံးအုပ်နေသော အာရာရက်တောင်ကို ဗဟိုပြုရွေ့ ဘီစီ၆၀ဝတွင် အာမေးနီးယန်း နိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် အာမေးနီးယားမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပထမဆုံး လက်ခံသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အက်ခရာ စာလုံး တီထွင်မှု၊ စာပေ အနုပညာ ကုန်သွယ်စီးပွား အောင်မြင်ဖြစ်မှုများနှင့် သူမတူ ထူးခြားပြောင်မြောက်သော ဗိသုကာလက်ရာများ ရှိသည်။ ၁ဝရာစုတွင် ဘုရားကျောင်း တထောင်နှင့်တစ် ရှိသောမြို့ဟု ချစ်စနိုးခေါ်သည့် အနီ မြို့တော်သစ်ကို အာမေးနီးယန်းတို့ တည်ဆောက်သည်။ ။။။။
၁၁ရာစုတွင် အာမေးနီးယန်းတို့ ပိုက်နက်ကို ပထမအကြိမ် တူရကီ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခြင်းမှာ နှစ်ရာပေါင်းများစွာ မူဆလင် တာ့ကစ်ရှ်များ၏ အုပ်ချုပ်မှု အစဖြစ်သည်။ ၁၆ရာစု အရောက်တွင် အာမေးနီးယားမှာ အင်အားကြီးမား ကျယ်ပြန့်လှသည့် အော်တိုမင်န် အင်ပါယာထဲ သွပ်သွင်းခံလိုက်ရသည်။ အင်ပါယာ ဘုန်းမီးနေလ တောက်ပဆုံးအချိန်ဝယ် တာ့ကစ်ရှ် အင်ပါယာတွင် ဥရောပ အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ မြောက်အာဖရိက နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း အားလုံးနီးပါး ပါဝင်သည်။ ။။။
၁၈၀ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တချိန်က အင်အားကြီးမားသော အော်တိုမင်န် အင်ပါယာ လွန်စွာကျဆင်းလာသည်။ တူရကီမှာ ရာစုနှစ်များစွာ နည်းပညာ နှင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ဖြစ်ထွန်းခဲ့သော်ငြား အသစ်တီထွင်မှုများ ပိုင်ဆိုင်သည့် ဥရောပနိုင်ငံများ စက်မှုအင်အားကြီး နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ တချိန်က တာ့ကစ်ရှ် စစ်တပ်ကို မည်သူမှ ယှဉ်ပြိုင်မတိုက်နိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယခုတွင်တော့ ခေတ်သစ် ဥရောပ စစ်တပ်အား သူတို့ စစ်ပွဲ တပွဲပြီး တပွဲ ရှုံးလို့နေပြီ။ ။။။။
၎င်းတို့ အင်ပါယာ တဖြည်းဖြည်း ပြိုကွဲချိန်တွင် ယခင်က အုပ်ချုပ်ခံ များဖြစ်သော ဂရိ၊ ဆာ့ဗ် နှင့်  ရိုမေးနီးယန်းတို့ ကာလရှည်စွာ စောင့်မေ ျှာ်နေသော လွတ်လပ်ရေး ရရှိသွားသည်။ အာမေးနီးယန်း နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ အာရပ်များသာ ချွတ်ခြုံကျ မွဲတေနေသည့် သက်ဦးစံပိုင် ဘုရင် စူလတန် အဘူ ဟာမစ်၏ အင်ပါယာထဲ နောက်ကျကျန် ပိတ်မိနေသည်။ ။။။။
၁၈၉ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အာမေးနီးယန်း လူငယ်များ နိုင်ငံရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုရန်၊ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံနှင့် အစိုးရ၊ မဲပေးပိုင်ခွင့် နှင့် ခရစ်ယာန်များအပေါ် သီးသန့်အခွန် ချမှတ်ခြင်းလို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့် ကျင့်ထုံးများ အဆုံးသတ်ရေး စတင် တောင်းဆိုသည်။ သူတို့ တောင်းဆိုချက်ကို အာဏာရှင် စူလတန်က ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော ဥပဒေမဲ့ နှိပ်ကွပ်များနှင့် တုံ့ပြန်သည်။ စူလတန်၏ အထူးတပ်ဖွဲ့များ ပြုလုပ်သည့် မြောက်များလှစွာသော သတ်ဖြတ်ပွဲများကြောင့် ၁၈၉၄ နှင့် ၁၈၉၆ အကြား အာမေးနီးယန်း ရွာသား တသိန်းကျော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးသည်။ ။။။။
သို့သော် စူလတန် နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီ။ ၁၉၀၈ ဇူလိုင်တွင် တာ့ခ်လူငယ်လှုပ်ရှားမှု ခေါ်သည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲလိုသူ တာ့ခ်လူငယ်များမှ စူလတန်အား အင်အားသုံးရွေ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေရှိသော အစိုးရ နှင့် အခြေခံ အခွင့်အရေး အာမခံချက်များ ခွင့်ပြုစေသည်။ တာ့ခ်လူငယ်များမှာ နိုင်ငံ တဖြည်းဖြည်း ယုတ်လောျ့ ကျဆင်းနေမှုကို တားဆီးလိုသည့် တာ့ကစ်ရှ် စစ်တပ်မှ ရည်မှန်းချက် ကြီးသော စစ်အရာရှိငယ်များ ဖြစ်သည်။ ။။။။
တူရကီ အာမေးနီးယန်းများမှာ ထိုသို့ ရုတ်ချည်း ပြောင်းလဲမှု အဖြစ်အပျက်များကြောင့် ကျေနပ်ဝမ်းသာနေပြီး ပိုမိုတောက်ပသည့် အနာဂတ် အလားအလာများကို မေ ျှာ်လင့်နေကြသည်။ တာ့ခ်နှင့် အာမေးနီးယန်း နှစ်ဖက်စလုံးမှ လွတ်လပ်ခွင့်၊  တန်းတူရည်တူရှိမှု၊ တရားမ ျှတမှု တောင်းဆိုသော အောင်လံများထူလျက် ပျော်ရွှင်မြူတူးစွာ လူထုချီတက်ပွဲများ ပြုလုပ်သည်။ ။။။။
တာ့ခ်လူငယ် သုံးဦး၏ အစိုးရအဖွဲ့အား အပြည့်အဝ သိမ်းပိုက်သည့် ၁၉၁၃ အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် သူတို့၏ မေ ျှာ်လင့်ချက် မှေးမှိန် အားလျော့ကုန်သည်။ မာမက်တာလတ်၊ အစ်စမေးလ် အန်ဗွာ၊ အာမက် ဒီမယ် တို့၏ သုံးဦး အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ အကြွင်းမဲ့ အာဏာ ရလာကာ တူရကီ အနာဂါတ်အတွက် ကြီးမားသော ကိုယ်ပိုင် ရည်မှန်းချက် အစီအမံများ ပြုလုပ်တော့သည်။ တူရကီ ပိုက်နက်အား ကော့ကေးဆပ် တောင်တန်းများ ဖြတ်ကာ အာရှအလယ်ပိုင်းထဲ တောက်လေ ျာက် ချဲ့ထွင်ရင်း တာ့ခ်ကစ်ရှ် အမျိုးအနွယ် အားလုံးကို စုစည်းညီညွတ် စေလိုသည်။ တူရန် ဟုခေါ်သည့် ဘာသာစကား တခုထဲ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု တခုထဲ ရှိသော မဟာကြီးမြတ် ထာဝရနယ်မြေ တူရကီအင်ပါယာသစ် တည်ထောင်ရန်ဖြစ်သည်။ ။။။။
ဒါပေမဲ့ ပြသနာ ကြီးကြီးမားမား တခုက ရှိနေသည်။ အရှေ့ဖက်ကို နယ်မြေချဲ့ထွင်မည့် သူတို့အကြံ လမ်းကြောင်းပေါ်၌ ရှေးပဝေဏသီထဲက ရှိသော အာမေးနီးယား နယ်မြေ ထီးထီးမားမား ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေတွင် တူရကီနိုင်ငံ လူဦးရေ ၁ဝရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသော များပြားလှသည့် ခရစ်ယာန် အာမေးနီးယန်း နှစ်သန်းလောက် ရှိနေသည်။ ။။။။
တာ့ခ်လူငယ် လှုပ်ရှားမှုမှ တည်ထောင်လိုက်သော တူရမ်ဝါဒ နှင့်အတူ တူရကီ တနိုင်ငံလုံးတွင် အစ်လာမ်မစ် အခြေခံဝါဒီ လှုံစော်မှုများ တဟုန်ထိုး မြင့်တက်လာသည်။ ခရစ်ယာန် အာမေးနီးယန်းများမှာ မိတ်စာဒိဋ္ဌိ ဓမအန်တရယ် (အစ်စလမ်ဘာသာကို မယုံကြည်သူ) များအဖြစ် တံဆိပ်ခတ်ခြင်း ထပ်မံ ခံရသည်။ ရံဖန်ရံခါ အကြမ်းဖက်သည့် အာမေးနီးယန်း ဆန့်ကျင်ရေး ဆန်ဒပြပွဲများကို အစ်စလာမ်းမစ် အစွန်းရောက် လူငယ်များ ဦးဆောင် ပြုလုပ်ကျသည်။ ၁၉၀၉ တွင် ဖြစ်ပွားသော အဓိကရုဏ်များကြောင့် စီလီစီယား ခရိုင်နှင့် မက်ဒစ်တာရေနီးယန်း ကမ်းရိုးတန်း တဝိုက် ရွာပေါင်း နှစ်ရာကေ ျာ် ဖျက်ဆီးလုယက် ခံရပြီး လူ သုံးသောင်းကျော် အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ တူရကီ နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံးတွင် အာမေးနီးယန်းတို့အား ဒေသခံများ၏ လျင်မြန်ပြင်းထန် တိုက်ခိုက်မှုများ အစစ်အဆေး အတားအဆီးမရှိ နောင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြအောင် ဖြစ်ပွားသည်။ ။။။။
အာမေးနီးယန်း နှင့် တာ့ခ် တို့အကြားတွင် ယဉ်ကျေးမှုထုံးတမ်း ကွာဟချက် ကြီးများလှသည်။ တာ့ကစ်ရှ် အင်ပါယာအဟောင်းတွင် အာမေးနီးယန်းတို့မှာ အတော်ဆုံး ပညာတတ်များ အမြဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စီးပွားကုန်သွယ် လုပ်ငန်းရှင်၊ ရှေ့နေ၊ ဆရာဝန် နှင့် လက်မှုကျွမ်းကျင် ပညာသည်များအဖြစ် အာမေးနီးယန်းတို့ အသက်မွေးသည်။ ဥရောပ နှင့် အမေရိက အနောက်တိုင်းမှလာသော သိပံပညာအသစ်၊ နိုင်ငံရေး နှင့် လူမှုရေး အတွေးအခေါ်များမှာ သူတို့နှင့် ပိုနီးစပ်သည်။ ချမ်းသာကြွယ်ဝသော အာမေးနီးယန်းသူဌေး သားသမီးများမှာ သူတို့ပညာရေးကို ပဲရစ်၊ ဂျီနီဗာ နှင့် အမေရိကားတို့တွင် ပြီးမြောက်အောင်မြင်သည်။ ။။။။
နှိုင်းယှဉ်လျင် တာ့ခ်အများစုမှာ စာမတတ် ပေမတတ် လယ်သမား နှင့် ဈေးရောင်းသူများ ဖြစ်သည်။ အော်တိုမန် အင်ပါယာ သခင်များမှာ အစဉ်အလာအားဖြင့် ပညာရေးကို တန်ဖိုး အနည်းငယ်သာ ထားပြီး သူတို့ အင်ပါယာခေတ်ဟောင်းတွင် အဆင့်မြင့်ပညာရေး အင်စတီကျုဌာန တခုတလေမ ျှပင် မတွေ့ရချေ။ အကြွင်းမဲ့ သက်ဦးဆံပိုင် အာဏာရှင် အုပ်ချုပ်သူများ၏ အင်ပါယာ သမိုင်းတွင် သစ်စာရှိမှု နှင့် မျက်စေ့စုံမိတ် အမိန့်နာခံတတ်မှုကသာ အရာအားလုံးထက် ပစားပေး မြောက်စားခံရသည်။ သူတို့၏ ပညာမဲ့ ကျေးကျွန်များမှာ ဒီမိုကရေစီ နှင့် လစ်ဘရယ် ဝါဒကို လုံးဝ မကြားဖူးကာ နိုင်ငံရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် ယောင်လို့ပင် မစဉ်းစားသူများ ဖြစ်သည်။ သူတို့ဘဝ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေမည့် နိုင်ငံရေး နှင့် လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ဖော်ဆောင်လိုသည့် တူရကီရှိ အခြား လူနည်းစုများ နှင့် ပညာတတ် အာမေးနီးယန်းများ ကတော့ တာ့ကစ်ရှ်များနှင့် ရှုမြင်ပုံခြင်း မတူပေ။ ။။။။
အောက်ခြေ လယ်သမား လူတန်းစား ထောက်ခံမှုအတွက် တာ့ခ်လူငယ်များအဖွဲ့က အာမေးနီးယန်းတို့အား နင်းချေပြီး တာ့ခ်ကစ်ရှ် လယ်သမားထု ဂုဏ်ရောင် ထွန်းပြောင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်သည်။ တာ့ခ် နှင့် အာမေးနီးယန်း အကြား ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေး ကွဲပြားချက်များအပါ် အမြတ်ထုတ်ကာ သာမန် တာ့ခ်အရပ်သားများကို အာမေးနီးယန်းတို့အား တစိမ်းတရံများ သဖွယ် သဘောထားလာစေသည်။
၁၉၁၄ ပထမကဗာစစ်တွင် တာ့ခ်လူငယ်အစိုးရ ဗဟုိုဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံများဖက် (ဂျာမနီ နှင့် ဩစထွီးယား-ဟန်ဂေရီ) လိုက်ခဲ့သည်။ စစ်မက်ဖြစ်ပွားမှုက အာမေးနီးယန်း ပြသနာ အဖြေရှာရန် လုံးဝပြည့်စုံသော အခွင့်အခါကောင်း ဖြစ်စေသည်။ ဥရောပတိုက်သား လူငယ် သိန်းပေါင်းများစွာ သေဆုံးတော့မည့် ပြင်သစ် နှင့် ဘယ်လဂျီယမ် စစ်မျက်နှာများသို့ ကဗာ အာရုံစိုက်နေသည်။ အရှေ့ဖက် စစ်မြေပြင်မှာ နောက်ဆုံးတွင် တူရကီ နှင့် ရုရှားသို့ ရောက်လာသည်။ စစ်ပွဲဖဲချက်အား လက်ဝယ် ဆုပ်ကိုင်လျက် အရပ်သားများ ပါဝင်သော လှုပ်ရှားမှု အချိန်ကိုက်ပြုလုပ်ခြင်းမှာ သိပ်ထူးဆန်းသည့် အရာ မဟုတ်ချေ။ ။။။။
ဖြစ်လာမည့် လှုပ်ရှားမှုအား ကြိုတင်ပြင်ဆင်လျက် ခရစ်ယာန် ရုှရှားအား ဂရုဏာသက်ရွေ့ ဆိုသော ကြိုတင် ရေးသားထားသည့် အကြောင်းပြချက်နှင့် အာမေးနီးယန်း အားလုံးထံမှ လက်နက်များ တာ့ခ်တို့ ဖြုတ်သိမ်းလိုက်သည်။ ရိုင်ဖယ် နှင့် ပစ်စတို အားလုံးကို အတင်းအဓမ သိမ်းပြီး လက်နက် လာမအပ်သူတိုင်းကို ကြီးလေးသော ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်သည်။ အပ်စရာ မရှိသူ အချို့ အာမေးနီးယန်းတို့မှာ လက်နက် အ အပ်ပြရန် ဒေသခံ တာ့ခ် နှင့် ကာ့ဒ် (တနေရာမှ တနေရာ လှည့်လည်သွားလာသော) တို့ထံမှ လက်နက် ဈေးကြီးပေးဝယ်ကြရသည်။ ။။။။
ထိုအချိန်ဝယ် အာမေးနီးယန်း လေးသောင်းနီးပါး တာ့ကစ်ရှ် စစ်တပ်ထဲ အမှုထမ်းနေသည်။ ၁၉၁၄ ဆောင်းဦး နှင့် ဆောင်းရာသီတွင် ၎င်းတို့ လက်နက်များအား အသိမ်းခံရပြီး လမ်းဖေါက်လုပ်သော ချွေးတပ်ရင်းများ (သို့မဟုတ်) ဝန်စည် ထမ်းပိုး လူတိရိစာန်များ အဖြစ် ခိုင်းစေခံရသည်။ ရက်စက်ပြင်းထန်သည့် အခြေအနေများအောက် အာမေးနီးယန်း ချွေးတပ် သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ မြင့်မားလှသည်။ အသက်မသေ ရှင်ကျန်ရစ်သူများမှာ ပစ်သတ်ခံရသည်။ အာမေးနီးယန်းတို့အား ကံကြမာဆိုး ဖိစီးလေပြီ။ ။။။။
လူမျိုးတခုလုံးအား မျိုးဖြုတ်သတ်ဖြတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ အစွန်းရောက် အမျိုးသားရေးဝါဒီ တာ့ခ်လူငယ် သုံးဦး အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့မှ တိုက်ရိုက် လာသည်။ တူရကီ နိုင်ငံ တဝှမ်းရှိ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှုးများထံ မျိုးဖြုတ်သုတ်သင်ရေး အမိန့် လ ျှို့ဝှက် သင်္ကေတဖြင့် ကြေးနန်းရိုက်ပို့သည်။ ကွန်စတန်တီနိုပယ်လ်ရှိ (ယခု အစ်စတန်ဘူးလ်မြို့) နိုင်ငံရေး၊ ပညာာတတ်၊ စာရေးဆရာ၊ သာသနာ့ဝန်ထမ်း နှင့် ဂုဏ်သရေရှိ အထက်တန်းလွှာ အာမေးနီးယန်း သုံးရာကို ၁၉၁၅ ဧပြီ ၂၄ ညနေတွင် ၎င်းတို့အိမ်မှ ခေါ်ဆောင်ပြီး ထောင်သွင်း အကျဉ်းချ နှိပ်စက်ကာ ပစ်သတ်၊ ကြိုးပေး ကွက်မျက်သည်။ ။။။။

တူရကီ လူမမည် အူဇီ မူလက ျီ

ထို့နောက် တနိုင်ငံလုံးရှိ အာမေးနီးယန်း အမျိုးသားတို့အား အစုလိုက် အပြုံလိုက် တာ့ကစ်ရှ် စစ်သား၊ လ ျှို့ဝှက်ရဲ နှင့ တာ့ခ်ကစ် အပျော်တမ်း တပ်သားများမှ ဖမ်းဆီးသည်။ အာမေးနီးယန်းများအား အုပ်စုငယ်များဖွဲ့ ကြိုးတုပ်ချည်နှောင်ပြီး မြို့ပြင်ခေါ်သွားကာ လက်မရွံ့အဖွဲ့မှ ပစ်သတ်၊ လှံစွပ်ထိုး သတ်သည်။ ဓါး နှင့် လှံချွန်များ ကိုင်ထားသော ဒေသခံ တာ့ခ် နှင့် ကာ့ဒ် တို့လဲ ပူးပေါင်းပါဝင် သတ်ဖြတ်သည်။ ။။။။
ပြီးနောက် အာမေးနီးယန်း အမျိုးသမီး၊ ခလေးသူငယ် နှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများ အလှည့်ရောက်လာသည်။ ဘေးအန ်တရာယ်ကင်းရာ စစ်မဲ့ဇုံသို့ ပြောင်းရွှေ့နေရာချရန် ကြိုတင် စီမံချက်ဖြင့် သူတို့အား အချိန်တိုအတွင်း ပစ်စည်းပစ်စယများ ထုပ်ပိုးကာ နေအိမ် စွန့်ခွာစေသည်။ တကယ်တော့ သူတို့အား ဆီးရီးယားသဲကန ်တာရသို့ သေမင်းတမန် ခရီး ခေါ်ဆောင်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ ။။။။
အာမေးနီးယန်းတို့ ကျန်ခဲ့သော နေအိမ်နှင့် ကျေးရွာများကို မူဆလင်တာ့ခ်တို့ အလျင်အမြန် သိမ်းပိုက်ကာ အရာအားလုံးကို ပိုင်ဆိုင်မှု ချက်ခြင်း ပြောင်းယူသည်။ ဖြစ်ရပ်အများအပြားတွင် ဒေသခံ တာ့ခ်တို့ ယူထားလိုက်သော အာမေးနီးယန်း ခလေးသူငယ်များ ပြည်နှင်ဒဏ်မှ သက်သာခွင့်ရကြသည်။ ခလေးသူငယ်များကို အတင်းအကြပ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ စွန့်ခွာခိုင်းပြီး မူဆလင်ဘာသာ ကိုးကွယ်စေကာ သူတို့အား တာ့ကစ်ရှ် နာမည်များပေးပစ်သည်။ ဘာသာ အတင်းအပြောင်းခံရသူ အာမေးနီးယန်း ယောက်ျားလေးများမှာ အစ်စလာမ် ထုံးစံ လိုအပ်ချက် နာကျင်ပြင်းထန်လှသည့် ယောက်ျားလိင်တံထိပ်ပိုင်း အရေပြားဖြတ် ရှင်ပြုခြင်း ပြုကြရသည်။ ။။။။
ထောင်ပေါင်းများစွာသော ပြည်နှင်ဒဏ်ခံ အာမေးနီးယန်းများကို လက်နက်ကိုင် တာ့ခ်ကစ်ရှ်ရဲများ လိုက်ပါစောင့်ကြပ်သည်။ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော ရာဇတ်သားများနှင့် ဖွဲ့ထားသည့် အစိုရ အထူးတပ်ဖွဲ၏ အခုအခံ အကာအကွယ်မဲ့ အာမေးနီးယန်းများကို စိတ်ထင်သလို သတ်ဖြတ်မှုများကို တာ့ခ်ကစ်ရှ် အစောင့်များ လက်ပိုက်ကြည့်နေကြသည်။ သူတို့က ကာ့ဒစ်ရှ် ဓါးပြများအား ပြည်နှင်ဒဏ်ခံများထံမှ လုယူ၊ ခိုးခွင်း ကြိုက်သလို ထင်တိုင်းကြဲခွင့်ပြုသည်။ ထို့အပြင် ရာဇဝတ်သား အထူးတပ်သားများနှင့် ကာ့ဒစ်ရှ် ဓါးပြများ လက်ဝယ် မိန်းခလေး နှင့် အမျိုးသမီးငယ်များစွာတို့ လွန်လွန်ကဲကဲ လိင်ပိုင်းအစော်ကားခံရ၊ မုဒိမ်းပြုကျင့်ခံရသည်။ ။။။။
အာမေးနီးယန်း တသန်း သေဆုံးသော သေမင်းတမန် ချီတက်ပွဲမှာ မိုင်ရာချီ ရှည်လျားပြီး လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်သည်။ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံများအား ဆင်းရဲဒုက်ခ တာရှည်စေရန် နှင့် တာ့ကစ်ရှ် တောရွာများမှ ဝေးကွာနေစေရန် တမင်ရည်ရွယ်လျက် တောတောင်များနှင့် တောကြီးမျက်မဲထဲ ကွေ့ပတ်သွားခိုင်းသည်။ သယ်ဆောင်လာသော စားနပ်ရိ်တ်ခါတို့မှာ လျင်မြန်စွာ ကုန်သွားပြီး နောက်ထပ် ရေ နှင့် အစားအသောက်များ ငြင်းပယ်ခံရသည်။ သွားနေသော လူအုပ်တန်းမှ ရပ်တန့်သူ၊ နောက်ကျကျန်သူတို့မှာ ပြန်လိုက်မမှီမခြင်း သနားကြင်နာကင်းမဲ့စွာ ရိုက်နှက်ခံရသည်။ ခရီးမဆက်နိုင်သူများ ပစ်သတ်ခံရသည်။ ပုံမှန်ပြုလုပ်သည်မှာ လူအုပ်တန်းအား အဝတ်အစား အားလုံးချွတ်စေပြီး လောင်မြိုက်ပူပြင်းသော နေအပူရှိန်အောက် မောပန်းအသက်ရှုကြပ်၊ ရေဓါတ်ခမ်းခြောက် လမ်းဘေးတွင် လဲကျသေဆုံးသည်အထိ ကိုယ်လုံးတီး လျောက်ခိုင်းသည်။ ။။။။
၇၅% သော ပြည်နှင်ဒဏ်ခံ အာမေးနီးယန်း (အထူးသဖြင့် ခလေး နှင့် သက်ကြီးရွယ်အို) တို့ သေဆုံးကြောင်း ခန့်မှန်းရသည်။ အသက်ရှင် ကျန်ရစ်သူများမှာ ရေတစက်မှ မပါရှိဘဲ သဲကန ်တာရထဲ မောင်းအသွင်း ခံရသည်။ အချို့ကို တောင်ထွဋ်များမှ တွန်းချ၊ အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့၊ မြစ်ထဲရေနှစ် သတ်ဖြတ်သည်။ ။။။။
တာ့ကစ်ရှ် ကျေးလက်ပိုင်းတွင် ပုပ်ပွနေသော အလောင်းများနှင့် ဖရိုဖရဲ ကြဲနေခဲ့သည်။ တခါတွင် မာမက်တာလတ်မှ ထိုပြသနာ ဖြေရှင်းရန် ခရိုင်၊ ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင်များထံ လ ျှို့ဝှက်စာ ပို့သည်။ “အချိ့နေရာများမှာ မမြှုပ်နှံရသေးသော အလောင်းကောင်များ မြင်နေရဆဲလို့ သတင်းပို့ကြသည်။ အလောင်း အပျက်အဆီးများကို မြေမြှုပ်နှံပစ်ဖို့ အပြင်းထန်ဆုံး ညွှန်ကြားချက် ထုတ်ရန် ကျွန်ုပ် အမိန့်ပေးသည်။” ။။။။
သို့သော် ညွှန်ကြားချက်ကို များသောအားဖြင့် မလိုက်နာကြချေ။ လူသတ်ပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သူများက ကျင်းနက်နက်တူးရန် စိတ်ဝင်စားမှု အနည်းကယ်သာ ပြသည်။ လမ်းဘေး အလောင်းပုံ များနှင့် အရိုးပဒေသာ ပိန်ခြောက်ကပ် နှင်အထုတ် ခံရသူများ ပုံရိပ်မှာ တူရကီတွင် အလုပ်လုပ်နေသူ နိုင်ငံခြားသားများအတွက် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားဖွယ် မြင်ကွင်းဖြစ်သည်။ မျက်မြင်သက်သေတို့မှာ နိုင်ငံထဲ အခြေပြု လုပ်ကိုင်နေသော ဂျာမန်အစိုးရ ဆက်သွယ်ရေး အရာရှိများ၊ အမေရိကန် သာသနာပြုများ နှင့် ယူအက်စ် သံတမန်များ ဖြစ်သည်။ ။။။။
ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများမှာ မကြာခဏ အသက်အန ်တရာယ် အခြိမ်းအခြောက် ခံရသဖြင့် သူတို့အား မကူညီနိုင်ကြချေ။ ကြားနေနိုင်ငံ ဖြစ်နေဆဲ ယူအက်စ် သံတမန်များက သူတို့၏ လက်ရှိအစိုးရအပေါ် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်များကို ဖေါ်ပြခဲ့သည်။ တူရကီဆိုင်ရာ ယူအက်စ် သံအမတ်ကြီး ဟင်နရီ မော်ဂန်သိုမှ ဝါရှင်တန်သို့ သတင်းပို့ရာတွင် ” တာ့ကစ်ရှ်အစိုးရရဲ့ ပြည်နှင်ဒဏ် အမိန့်ပေးမှုဟာ လူမျိုးတခုလုံးကို သေဒဏ်စီရင်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ…”။ ။။။။
မဟာမိတ်နိုင်ငံများ (ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှား) တို့က လူသတ်ပွဲသတင်းကြောင့် တူရကီအား သတိပေးရာတွင် “မဟာမိတ် အစိုးရများမှ တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေငြာသည်၊ အော်တိုမန် အစိုးရ အဖွဲ့ဝင်အားလုံးကို ဖမ်းဆီးမည့် အပြင် သူတို့ ဧဂျင့်များတွင်လဲ ယင်းဖြစ်ရပ်များ၌ တဦးခြင်း တာဝန်ရှိ သက်ရောက်စေရမည်။” ။။။။
သတိပေးချက်မှာ အချည်းအနှီး ဖြစ်သည်။ နယူးယောက်တိုင်းမ် အပါအဝင် အနောက်တိုင်း သတင်းစာ များ၌ ဆက်လက်ရွေ့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပို့ခြင်း သတင်း ဖေါ်ပြရာ ” သဲကန ်ရာထဲသို့ အာမေးနီးယန်းတို့ သေဖို့ အပို့ခံရခြင်း၊ လူတမျိုးလုံးအား အမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရန် တာ့ခ်တို့ ကြံစည်နေကြောင်း စွပ်စွဲခံရ (၁၉၁၅ ဩဂုတ် ၁၈)။ အာမေးနီးယန်း သန်းပေါင်းများစွာ အသတ်ခံရ (သို့) ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရ၊ တာ့ခ်တို့၏ ဓါးစာခံများ ပိုမိုမျာပြားလာနေကြောင်း အာမေးနီးယန်း ကယ်ဆယ်ရေး ကော်မတီမှပြော၊ အမြစ်ဖြုတ်မျိုးတုံး သတ်ဖြတ်ရေးမူဝါဒ (၁၉၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၅)။” ။။။။
ရုရှတပ်များရဲ့ အရှေ့ဖက် စစ်မျက်နှာ ထိုးစစ်ကြောင့် အာမေးနီးယန်းအချို့ ယာယီ သက်သာခွင့် အနားရကာ တူရကီ အလယ်ပိုင်းထဲ ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ရုရှားတော်လှန်ရေးကြောင့် ရုရှစစ်တပ် ၁၉၁ရတွင် ဆုတ်ခွါသွားသည်။ ကျန်ရစ်သူ အာမေးနီးယန်းတို့ ရုရှစစ်တပ်နှင့် အတူ လိုက်ပါပြီး ယခင် ရုရှအင်ပါယာရှိ ပြည်နယ်နေရာတွင် နေထိုင်သော အာမေးနီးယန်းတို့ထံ ပေါင်းစည်း အခြေချခဲ့ကြသည်။ ထိုဒေသတွင် အာမေးနီးယန်း ငါးသိန်းမ ျှ စုစည်းနေထိုင်သည်။
တူရကီအရှေ့ဖက် ကော့ကေးဆပ်ထဲ နယ်ချဲ့ရန် နှင့် အာမေးနီးယန်း မြေလှန်မျိုးဖြုတ်ပွဲ ပြန်စရန် ၁၉၁၈ မေလ တွင် ထိုဒေသအား တာ့ကစ်ရှ်စစ်တပ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည်။ အာမေးနီးယန်း တသိန်းလောက် တာ့ကစ်ရှ် ထိုးစစ်တွင် ဓါးစားခံဖြစ် သေဆုံးသည်။ သို့သော် အာမေးနီးယန်းတို့ လက်နက်လူသူ စုဆောင်းကာ ပြန်တိုက်နိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် တာ့ကစ်ရှ် ကျူးကျော်မှုအား စတာရာဘတ် တိုက်ပွဲတွင် တွန်းလှန်လိုက်ခြင်းဖြင့် အပြင်ဖက် ကဗာ အကူအညီ မပါဘဲ ကျန်သူများ အသက် ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအောင်ပွဲအပြီးတွင် လွတ်လပ်သော အာမေးနီယား သမတနိုင်ငံကို အာမေးနီးယန်း ခေါင်းဆောင်များ ကြေငြာသည်။ ။။။။
ပထမကဗာစစ် ၁၉၁၈ နိုဝင်ဘာတွင် ဂျာမနီ နှင့် ဗဟိုဝင်ရိုးတန်း နိုင်ငံများအား (တူရကီ အပါအဝင်) အနိုင်ကာ ပြီးဆုံးသည်။ စစ်ပွဲ မပြီးဆုံးခင် ကာလတိုပိုင်းလေးတွင် တာ့ခ်လူငယ် သုံးဦးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် တာလတ်၊ အန်ဗွာ၊ ဂျီမလ်တို့ အစိုးရအဖွဲ့မှ ကတိုက်ကရိုက် နှုတ်ထွက်ကာ ဂျာမနီသို့ ထွက်ပြေး နိုင်ငံရေး ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသည်။ ။။။။
လပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် အလယ်အလတ် သဘောထားရှိ တူရကီ အစိုးရသစ်၏ ထပ်ပြန်တလဲလဲ တောင်းဆိုပြီး မဟာမိတ်တို့မှ ဂျာမနီအား တာ့ခ်လူငယ်အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်များအား အိမ်ပြန်ပို့ တရားရင်ဆိုင်ခိုင်းသည်။ သို့သော် ထို တောင်းဆိုချက်များ ပယ်ချ ခံရသည်။ မထူးခြားလာသည့်နောက် တာ့ခ်လူငယ်အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် များနှင့် အခြား ပူးပေါင်းကြံစည်သူ နှစ်ဦးကို ရှာဖွေကာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် အာမေးနီးယန်း တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတို့ ကိုယ့်ခြေကိုယ့်လက် ပြသနာ ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ထိုအခိုက် ပေါ်ထွက်စ အာမေးနီးယား သမတနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်များ ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ညီလာခံသို့ အောင်ပွဲရ မဟာမိတ်တို့မှ တူရကီတို့ သိမ်းပိုက်ထားသော ၎င်းတို့၏ သမိုင်းဝင် ပိုက်နက်နယ်မြေမျာ ပြန်ပေးလိမ့်မည် မေ ျှာ်လင့်ချက်နှင့် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဥရောပ မဟာမိတ်များက သူတို့ တင်ပြချက်ကို ယူအက်စ်မှ တာဝန်ယူ ထိန်းသိမ်းစောင့်ပေးရန် ပန်ကြားချက်ဖြင့် တုံ့ပြန်သည်။ သို့သော် အာမေးနီးယားအား ယူအက်စ်၏ တရားဝင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့် နယ်မြေအဖြစ် ပြုရန် သမတိ ဝူးဒရိုး ဝီလ်ဆင် ကြိုးပမ်းမှုကို ၁၉၂ဝ မေလတွင် ယူအက်စ် ကွန်ဂရက်မှ ငြင်းပယ်သည်။ ။။။။
ဒါပေမဲ့ ဝီလ်ဆင်မှ အာမေးနီယား အရေး လက်မလေ ျာ့ပဲ ရှိသည်။ သူ၏ အားထုတ်မှုကြောင့် ပထမကဗာစစ် စာချုပ်များထဲ မဟာမိတ်နိုင်ငံများ၊ အာမေးနီးယား သမတနိုင်ငံ နှင့် အလယ်အလတ် သဘောထားရှိ တူရကီ ခေါင်းဆောင်သစ်များ ပါဝင် လက်မှတ် ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ။။။။
သို့ရာတွင် တာ့ကစ်ရှ် အမျိုးသားရေးဝါဒ နောက်တကြိမ် ခေါင်းထောင်လာပြန်သည်။ စာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးသူ အလယ်အလတ်ဝါဒီ တာ့ကစ်ရှ် ခေါင်းဆောင်များ အထုတ်ခံရပြီး အမျိုးသားရေးဝါဒီ မူစတာဖာ ကမဲလ် အာဏာရသည်။ သူက စာချုပ်ကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ပြီး စာချုပ်ပါ နယ်မြေများကိုပင် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ကာ အသက်ရှင်ကျန်သူ မိဘမဲ့ ခလေးများအပါအဝင် အာမေးနီးယန်းများကို နှင်ထုတ်သည်။ ။။။။
အာမေးနီးယန်း သမတ နိုင်ငံမှာ မဟာမိတ်နိုင်ငံတို့ မကူညီသဖြင့် ပြိုလဲသွားသည်။ အရှေ့ခြမ်းရှိ အစဉ်အလာ နေထိုင်ရာ သေးငယ်သော ဒေသသာ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ အစိတ်အပိုင်းဖြစ် ရှင်သန်က ျန်ရစ်သည်။ ။။။။
သမိုင်းဝင် အာမေးနီးယန်း နယ်မြေများကို ဖျက်ဆီးသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ဂန ်ဝင်မြောက် လက်ရာများ၊ ရှေးဟောင်း ဗိသုကာ၊ ရှေးဟောင်း စာကြည့်တိုက်၊ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ အာမေးနီးယန်း ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ အကြွင်းအကျန်များကို တာ့ခ်တို့ မြေလှန်ပစ်သည်။ နှစ်သုံးထောင် အိုမင်းထားသော လူ့အသိုင်းအဝန်း ယဉ်ကျေးမှု လက်ရာခြေရာများကို ဖယ်ရှားရန် တချိန်က ရှင်သန်ကြီးပွားခဲ့သည့် ခါပါ့က်၊ ဗွမ် နှင့် ရှေးဟောင်းမြို့တော် အနီကဲ့သို့ နေရာများကိုပင် ဖြိုချဖျက်ဆီး ဖျောက်ဖျက်ပစ်သည်။ ။။။။
အာမေးနီးယန်းတို့၏ ဆင်းရဲဒုတ်ခအပေါ် တရေးတယူ မရှိသည့် ကဗာ့အင်အားကြီး နိုင်ငံများ၏ တုံ့ပြန်မှုကို ဂျာမန်လူငယ် နိုင်ငံရေးသမား အဒေါ့ဖ်ဟစ်တလာမှ သေချာမှတ်သား နာယူခဲ့သည်။ ဂျာမနီတွင် အကြွင်းမဲ့ အာဏာရပြီးနောက် ပိုလန်အား ၁၉၃၉တွင် ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်စဉ် သူ့ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များအား ဟစ်တလာက ” ယခုအချိန်မှာ ငါ့ရဲ့ သေမင်းတမန်တပ်ဖွဲ့ကို အရှေ့ဖက်သို့ ပိုလန်လူမျိုး ပိုးလစ်ရှ် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ခလေး နဲ့ ဘာသာစကား အားလုံး သနားငြ်း အလျဉ်းမရှိ သတ်ဖြတ်ရန် စေလွှတ်တယ်။ အဲလို လုပ်ခြင်းကသာ အသက်တမ ျှ အရေးပါတဲ့ ဒေသကို ရယူနိုင်လိမ့်မယ်။ ဒီနေ့အချိန် အာမေးနီးယန်းအကြောင်း ဘယ်သူ ပြောနေသေးလို့လဲ။” ။။။။
အလာa-catပါ ဗလီဆြာ အီမန်ကြောင်ကြီး *8-> day dreaming

About ဦးေၾကာင္ၾကီး

ေအာင္ၾကဴ း has written 649 post in this Website..

ပန္းတပြင့္ လွမ္းအစြင့္ နမ္းအလင့္မွာ........... ဟတ္ခ်ဳိး ဟတ္ခ်ဳိး