“October surprise အောကျတိုဘာအံ့ဖှယျ/ထိတျလနျ့”
ရှေးကောကျပှဲရှိသညျ့ နိုဝငျဘာနှငျ့ကပျလြှကျ မဲပေးသူလူထု၏စိတျကို ပွောငျးပွနျလနျစေ‌လောကျသော အခွအေနသေို့ဆိုကျရောကျသညျတို့ကို October surprise အောကျတိုဘာအံ့ဖှယျ(မြား)ခေါျသညျ။ ၂၀၁၆ ရှေးကောကျပှဲခတျေကမူ FBI မှ စာထုတျသညျမြိုးမြားဖွဈသညျ။ ထိုစာကွောငျ့ ရှေးကောကျပှဲရလဒျပွောငျးသှားသညျဆိုခငြျဆို ရလဒျမှာအလှနျပွငျးထနျလသေညျ။
သမ်မတလောငျးတို့မှာ ထိုပှဲမြိုးဖွဈအောငျ ဦးတညျရညျရှယျကွရသညျဖွဈပရော ယခုနှဈအတှကျ သမ်မတထရမျ့မှ ကိုဗဈရောဂါကာကှယျဆေးထုတျခွငျးကိုတခုအဖွဈထညျ့သှငျးမှနျးထားပုံရှိသညျ။ မီဒီယာကွားခံတို့ကိုအလိုရှိရာသုံးကာ ပုံဖေါျယူတတျသော သမ်မတထရမျ့အတှကျ ရှေးခယြျစရာမြားစှာရှိသညျ။ ခြိုငျးနားပွညျနှငျ့ ကုနျသှယျ,လကျနကျအငျအားစဈဆိုငျထားမှု။ အမရေိကပွညျတှငျး အမြားစုအငျအားလူဖွူနှငျ့ လူနညျးစုကို တို့ထိဆိုငျထားမှု ။ မဲရှေး/မဲပေးစနဈ တရားမြှတမှုမှသညျ အီရနျ အစ်စရေး ရုရှား ဆောျဒီ အာကာသတပျ(US Space Force)နှငျ့အငျ်ဂါဂွိုလျအထိ ရှေးခယြျစရာမြားပငျ။
လကျတှေ့ကကြလြညျး ဖကျဒရယျအဆငျ့တရားသူကွီးမြား (၂၀၈)ယောကျကိုသူ၏သကျတမျးတိုအတှငျးခနျ့အပျထားနိုငျကာ ထိုအထဲစူပရငျးကိုသျ့တှငျလညျး ၂ယောကျအမညျတငျသှငျးခနျ့အပျခဲ့ပွီးဖွဈသညျ။ အမရေိကသမိုငျးတှငျဒုတိယအမြားဆုံးခနျ့အပျထားနိုငျသညျ့သမ်မတဖွဈသညျ။တရားသူကွီးမြား၌ ရုံးထိုငျသကျတမျးမရှိပရော လာမညျ့ဆယျစုနှဈတို့တှငျ ရှေးရိုးစှဲတရားရေးမဏ်ဏိုငျနှငျ့ အမရေိကနျလူထု နှဈပါးသှားကွရပါမညျ။
စကျတငျဘာအတှငျးမှာပငျ လဈလပျမှုမရှိသေးသော SCOTUS ထိုငျခုံနရောမြားပငျ ရှေးထားလြှာထားနသေညျတမုံ့။ စကျတငျဘာအထိတျတလနျ့ပငျဖွဈနသေေးတော့သညျ။

ဒီမိုကရကျတဈဖကျမှာမူ ဖွုတျပယျဝှကျထားသညျမြား ဖေါျထုတျခွငျး။ စကားအမှား ဥပဒညေိဖေါကျထားသညျမြားကို ဖေါျထုတျမညျသာ။ တရားဥပဒစေိုးမိုးမှုနှငျ့ လှတျလပျမှုကို BLM နှငျ့အငျအားပွထောကျထားပွီး ကိုဗဈ-၁၉ရောဂါသကြေမှေုဖွငျ့လညျး သမ်မတ၏အုပျခြုပျရေးညံ့ဖငြျးမှုဟူ၍ နှိမျထား၏။ ရုရှား/ခြိုငျးနား/အီရနျတို့၏ ရှေးကောကျပှဲဝငျနှောကျမှုမြားနှငျ့ လူဖွူအစှနျးရောကျကိစ်စတို့ဖွငျ့လညျး ဆှဲထုတျလာနိုငျသညျ။
မညျသို့ဖွဈကွစေ.. သမ်မတ၏လသေံမြားနှငျ့ အတိုကျအခံအသံမြားအရဆိုလြှငျနိုဝငျဘာရှေးကောကျပှဲသညျ အလှယျပွီးသှားပုံမပေါျ။
၂ဖကျလုံးမှ ထိုရှေးကောကျပှဲပွီးသောနေ့ နိုဝငျဘာ၃ညတှငျ မိမိတို့ဖကျမှ ရှုံးပါသညျ ထုံးစံအတိုငျးကွညောအရှုံးပေးမညျလညျးမထငျ။ ဤသို့လိပျခဲတငျးလညျးနှငျ့ တရားရေးတကျအမှုဖွဈသှားခွငျးမြိုး သမ်မတဘုရျှ – အယျလျဂိုး ရှေးကောကျပှဲ ၂၀၀ဝ ကဖွဈဖူးသညျ။ ဖလောျရီဒါမဲနှငျ့ပါတျသကျ၍ အပေါ့စားဖွဈရပျတခုရယျပါ။
အယျလျဂိုးမှအရှုံးပေးသဖွငျ့ သမ်မတဘုရျှ၏အုပျခြုပျမှုခတျေကိုကွုံရ ၉/၁၁နှငျ့အတူ အီရတျစဈပှဲဆငျနှဲခဲ့ကွရသညျမဟုတျပါလော။
ပထမ/ဒုတိယကမ်ဘာစဈကွီးဖွဈနဆေဲမှာပငျ မဲပေးစနဈ၌သုံးလာနိုငျသော Mail in Vote ကို လကျရှိသမ်မတထရမျ့မှအယုံအကွညျမရှိထ,ဆိုပရော ထိုထိုစာတို့ အခြိနျယူ၍ လာနေဦးမညျဖွဈသဖွငျ့ ရတှေကျရနျ တရားရေးနှငျ့ရကျဆကျအဖွရှောကောငျးရှာရပါဦးမညျ။
BLM မူ၍လကျဝဲဖကျမှ အငျအားခြိနျခှငျလြာညှိခပြွီးဖွဈသညျကိုလညျး လူဖွူညာယိမျးအစှနျးရောကျမြားမှ တို့ထိမွညျးစမျးနသေညျ့ကာလပါ။
ရှေးကောကျပှဲရလဒျမပွတျသားလြှငျ ထိုထိုအငျအားစုတို့လမျးပေါျထှကျလာမညျလညျး သခြောသလောကျအခွအေနရှေိနပွေီး နှဈဖကျလကျနကျပွညျ့တပျဆငျထားသဖွငျ သာမနျလူထု အထူးသဖွငျ့ ပွောငျးခိုအခွခေနြသေူတို့အတှကျအန်တရာယျလညျးကွီးကောငျးကွီးမညျ။
ယခုနှဈရှေးကောကျပှဲသညျ အမရေိကသမိုငျးတှငျအောငျရုနျးကနျပွငျးထနျမညျ ခနျ့မှနျးရပါသညျ။

“ရှိုဂှနျ၏ဂပြနျနိုငျငံ”
နှဈသကျတမျးကွာရှညျထမျးဆောငျခဲ့သော ဂပြနျဝနျကွီးခြုပျ ရှငျဇိုအာဘေးသညျ သွဂုတျလ၂၈ရကျနေ့က ကနြျးမာရေးအခွအေနအေရ ရုတျတရကျနုတျထှကျမညျ့ဖွဈကွောငျးကွညောလိုကျသညျ။ ၂၀၁၂ မှစ၍ဒုတိယအကွိမျဝနျကွီးခြုပျတာဝနျထမျးဆောငျနသေညျ့ ဂပြနျ၏အခိုငျဆုံးပါတီ LDPမှဂပြနျ၏သကျတမျးအကွာဆုံးခေါငျးဆောငျဖွဈသညျ။
သူသညျ ဂပြနျစီးပှားရေးကိုတညျငွိမျအောငျ ဖွညျးဖွညျးခငြျးဆှဲတငျနိုငျခဲ့သလို စဈရေးကိုအားစိုကျဖွညျ့လိုသော ခေါငျးဆောငျလညျးဖွဈသညျ။ သူတို့၏စိတျဓာတျအငျအား ထူးခွားပါ၏။ ရှိုဂှနျ-စဈမငျးတို့ဖွငျ့ အငျအားစုစညျးတညျထောငျတတျသူ ဂပြနျပွညျ၏အတိတျဒုကမ်ဘာစဈအတှငျးက စဈရေးစှမျးရညျ ဖကျဆဈအခွအေနမေေ့ပဈထား၍မရပါ။
၂၀၁၃ခုနှဈက မွနျမာနိုငျငံလာရောကျဖူးသူ ဝနျကွီးခြုပျအာဘေးသညျ မွနျမာနိုငျငံတငျမက အမရေိကား၏ထရမျ့နှငျ့လညျး အဆငျပွသေူဖွဈကာ ထိုဝနျကွီးခြုပျနရောဆကျခံရနျ ပါတီတှငျးပွိုငျဆိုငျပှဲမြားပွငျးထနျနသေညျ။ အာဘေးဝနျကွီးခြုပျမှာ သကျရှိထငျရှားရှိသေးရကား သူနှငျ့ပေါျလစီအတူဆုံးသူသာ ဆကျခံမညျသခြောပါသညျ။
ယခုနှဈကငြျးပခှငျ့မရလိုကျသော တိုကြိုအိုလံပဈပှဲကွောငျ့ဂပြနျစီးပှားရေးအထိနာထားသလို မတညျမငွိမျဖွဈနသေော ခြိငျးနားနှငျ့ မွောကျကိုရီးယားဂယကျတို့ကွောငျ့ လှုပျခတျနသေညျ့စီးပှားရေးပေါျတှငျရှိသညျ။
ကမ်ဘာစီးပှားရေးဒုတိယနရောမှ ခြိုငျးနားကိုနောကျဆုတျနရောပေးလိုကျရသော ဂပြနျပွညျသညျ စတုတ်ထသို့ရှေ့လြောကဩှားမညျ့အခွအေနလေညျးရှိသညျတမုံ့။ မညျသိူ့ဖွဈစေ ဝနျကွီးခြုပျသဈ၏ပေါျလစီသညျ မွနျမာနှငျ့အမရေိကားကို သိသာစှာသကျရောကျစမေညျဖွဈပါသညျ။

“ခရမျးပြိုးဆဲ မွနျမာ”
မွနျမာရှေးကောကျပှဲနေ့သညျ နိုဝငျဘာ၈ရကျနေ့ဖွဈသညျ။ ၂၁ရာစုအတှငျး ဒီမိုကရစေီနညျးလမျးအရရှေးကောကျတငျမွောကျကွသညျ့အစိုးရမြား ၂ဆကျတိုငျနပွေီ။ ပထမရှေးကောကျပှဲ ၂၀၁ဝကို အမြိုးသားဒီမိုကရစေီအဖှဲ့ခြုပျမှ ဝဝေါးထှပွေားခွငျးမြားဖွငျ့ဝငျမပွိုငျခဲ့ ပွိုငျဖကျကို အခှငျ့ပေးခဲ့ဖူးသညျ။ ဒုတိယအကွိမျ ၂၀၁၅တှငျဝငျပွိုငျပွီးအပွတျအသတျနိုငျသဖွငျ့ ၂၀၁၅မှစ၍ အစိုးရဖွဈပွီးနသေော NLD ပါတီသညျယခု၂၀၂ဝတှငျ ယခငျမြားကလို ၆၀%အထကျသို့အလှယျဆှတျနိုငျမညျတော့မထငျ။
ပွီးခဲ့သော၅နှဈသညျ ဒီမိုကရစေီနုနုဖွဈ၍ အုပျခြုပျရေးမွစေမျးခရမျးပြိုးမြားခဲ့သညျဖွဈပါသောျလညျး မွနျမာလူထုနှငျ့သူတို့၏ အကွီးဆုံးပွသနာဖွဈနသေော အခွခေံဥပဒနှေငျ့ ခွေဥထကျခိုငျမာသော သကျတမျး ၃၈နှဈရှိ ၁၉၈၂မွနျမာနိုငျငံသားဥပဒကေို ထိတို့ပွငျခွငျးပငျမစှမျးနိုငျခဲ့။ လူထုမှာ NLD ကိုနောကျတကွိမျအခှငျ့ပေးဦးမညျတှကျဆရပါသညျ။ တပျမတောျမှာလညျး ဦးသနျးရှအေသကျရှငျနသေေးသမြှ ထငျရှားလှုပျလာဦးမညျမထငျသေး။ ၂၀၂၁၌ညှနျ့ပေါငျးဖှဲ့ဖွဈလြှငျပငျ မြားစှာအလုပျလုပျနိုငျသေး/လုပျကွစလေိုပါသညျ။ စှမျးအားမွှငျ့လုပျရမညျ့ အစိုးရသဈဖွဈသငျ့သညျ။

“အစှနျးရောကျရာသီဥတုနှငျ့ အကွမျးဖကျမိုးလဝေသ”
စကျတငျဘာပထမပတျမှစပွီအနောကျကမျးရိုးတနျးတှငျ တောမီးမြား သမိုငျးမကွုံစဖူးအောငျလောငျနပေသေညျ။ မွောကျဖကျဝါရှငျတနျပွညျနယျမှသညျ အောျရီဂှနျထိုမှ မွောကျ/တောငျကယျလီဖိုးနီးယား စဥျဆကျတှဲလြှကျတညျး။ ၉/၁၃အထိ ဧကပေါငျး ၅သနျးကြောျလောငျကြှမျးပွီးဖွဈသညျ။
မီးခိုးငှပွောမှုံတို့ကွောငျ့ မွို့ကွီးမြားနလေုံးမမွငျရ ဝါကငြ့ျနီရောငျသမျးနကော အငျ်ဂါဂွိုလျအရောငျဖွဈနသေညျမှာ ဒသေနအေားလုံးမကြျဝါးထငျထငျ။
ကိုဗဈကွောငျ့အတုံးအရုံးပကြျဆီးဆုံးရှုံးထားသော ကယျလီဖိုးနီးယားသညျ (နှခေေါငျမိုးကွိုးပဈလောငျသော) တောမီးကွောငျ့လညျး အထိကွီးနာခဲ့ပွနျသညျ။ သမိုငျး၏အပူဆုံးရာသီကွောငျ့ မိုးခေါငျရရှေားထားသဖွငျ့ လဲကနြသေောသဈပငျသမြေားအား မရှငျးထုတျနိုငျခွငျးဖွငျ့ လောငျစာအားကောငျး ပွုတျပွုတျပွုနျးစခွေငျးသညျ သဈတောအုပျခြုပျမှုညံ့ဖငြျးခွငျးကွောငျ့လော?
ကမ်ဘာစီးပှားရေးတှငျ (ပွညျနယျတခုထဲဆှဲထုတျပါက)စီးပှား‌ရေးနံပါတျ၅ (GDP: $3.1 trillion (2019)) ဆိုထားသော ကယျလီဖိုးနီးယားအလူးအလဲတညျး။

သွဂုတျလ ၁၆ရကျနေ့က အမရေိကား၏အပူဆုံးဒသေ Death Valley တှငျ ကမ်ဘာ့အပူဆုံးတိုငျးမှတျ ၁၃ဝဒီဂရီဖာရငျဟိုကျသို့ရောကျသညျ။
အရှေ့တောငျဖကျ မကျဆီကိုပငျလယျကှေ့မှ သွဂုတျလ၂ရနေ့က လောရာဟာရီကိနျးဝငျရောကျခဲ့ရာ အမရေိကားသမိုငျးတှငျ လူဝီစီယားနားပွညျနယျဝငျရောကျသောမုနျတိုငျးမြားထဲ အားအကောငျးဆုံးလတေိုကျနှုနျး(150 mph)အထိရောကျခဲ့သညျ့ Cat 4 သမိုငျးစံခြိနျတငျမုနျတိုငျးဖွဈသညျ။
စကျတငျဘာ ၆နေ့တှငျ လော့ဈအိနျဂလြိဈခရိုငျ ဝုလနျးဒျဟေးလျတှငျ အမွငျ့ဆုံးစံခြိနျဖွဈသညျ့ အပူခြိနျ ၁၂၁ဒီဂရီဖာရငျဟိုကျသို့ရောကျသညျ။
Climate ခေါျသော ရာသီဥတုအစှနျး‌ရောကျခွငျးကွောငျ့ဖွဈသော Weather မိုးလဝေသအကွမျးဖကျဖွဈစဥျမြားပါ။ ဗုဒ်ဓတရားတှငျမူ ကံ၊စိတျ၊ဥတု၊အဟာရသညျ လူသားကိုပွုပွငျပွောငျးလဲဖနျတီးနိုငျသညျ။ “ဥတု”သညျလူသားဖွဈတညျမှုအတှကျ လှနျစှာအရေးကွီးသညျရယျပါ။ လူလုပျစှမျးအားကွောငျ့ ဥတုရာသီ အစှနျးရောကျခဲ့ပွီတညျး။ ပွနျလှညျ့တညျ့မတျရနျ အခြိနျတို့မရှိတော့ပွီ။ သိပ်ပံပညာရှငျတို့အလိုအရ လာမညျ့ဆယျစုနှဈသညျ သညျ “point of no return”နှဈစ,ကမြညျဖွဈပါ၏။ အိမျပွောငျး/အလုပျရှေ့ အသိထားလုပျကွပါ။

“အအေးလှနျကွိုကျ ကိုဗဈ-၁၉ကာကှယျဆေး”
အမရေိကားတှငျ ကိုဗဈ-၁၉ကာကှယျဆေး ပေါငျး၉မြိုးသညျ လူသားစမျးသပျတတိယအဆငျ့သို့တကျလှမျး၍လူသောငျးခြီနှငျ့စမျးသပျရနျအသငျ့ဖွဈနပေါပွီ။
အမရေိကား၏ လူ၃သောငျးနှငျ့စမျးသပျနသေော ကာကှယျဆေးမှာမူရှေ့ဆကျတိုးလုပျနငွေား ကာကှယျဆေးကို ပုံမှနျထုတျရကျထကျရှေ့တိုးထုတျလိုကျလိုကျခငြျသော သမ်မတထရမျ့၏ဖိအားမြားကိုလကျမခံပဲ နိုငျငံရေးမနှယျပါဟု ကာကှယျဆေးထုတျကုမ်ပဏီကွီးမြားထုတျပွနျထားသညျ။ ဆေးသိပ်ပံနှငျ့နညျးပညာ အလှနျတိုးတကျသှားပွီဖွဈသော ခတျေကာလဖွဈသဖွငျ့ပုံမှနျအတိုငျးထကျ အလှနျလြှငျမွနျစှာ သှားနသေော ဗိုငျးရပျဈကာကှယျဆေးသညျ ပုံမှနျအတိုငျးဆိုလြှငျ အမွနျဆုံးနိုဝငျဘာလကုနျမှ လူထုသို့စတငျထိုးပေးနိုငျမညျဟု NIH ဒါရိုကျတာမှဆိုထား၏။
ရုရှားနှငျ့ခြိုငျးနားမှ အောငျမွငျပါပွီဟူ၍ ကြညောလိုကျသော ကာကှယျဆေးကိုမူ ထိရောကျမှုနှငျ့လုံခွုံစိတျခရြမှုသကျသပွေစမျးသပျမှုမြားနညျးလှနျးသဖွငျ့ ကမ်ဘာ့အတိုငျးအတာအရ ယုံကွညျသူတို့ ထငျရှားမရှိသေး။
အမရေိကားမှလညျး နိုငျငံရေးဖိအားလကျခံကာ တှနျးတိုး၍ အောငျမွငျပါပွီကြညောငွား ဦးရမေညျမြှသော အမရေိကနျတို့မှယုံကွညျကာ ဆေးထိုးခံကွမညျလညျးမညျသူမြှမသိ။ ယုံကွညျမှုမရှိလြှငျ ကမ်ဘာ့နိုငျငံအသီးသီးမှလညျး ဝယျယူသုံးစှဲကွမညျမဟုတျ။ သို့ဆိုလြှငျငှဘေီလီယံခြီသော ရငျးနှီးမွုတျနှံမှုမြား အလဟဿဖွဈမညျလညျးရှိ၏။
လာမညျ့ဆောငျးရာသီတှငျ ဖလူတုတျကှေးရာသီနှငျ့အတူ တကြော့ပွနျလာမညျ့ ကိုဗဈ-၁၉ ရောဂါနှငျ့ကိုရိုနာဗိုငျးရပျဈသညျ လူ့အသကျမြားစှာကို ကွောကျခမနျးလိလိခြှမေညျဟု အညှနျးခနျ့မှနျးကိနျးမြားအားလုံးက ပွဆိုနသေညျ။
လကျတှမှောမူ ယနေ့ (9/13) အထိ ကမ်ဘာတှငျ (28,884,553)ကူး(922,212)သထေားကာ အမရေိကပွညျထောငျစုတှငျ(6,708,458)ကူး/(198,520)သထေားပါသတညျး။
အအေးလှနျအခွအေနေ( 80 Celsius (-112 Fahrenheit))နှငျ့မှ အမွနျဆုံး သယျယူပို့ဆောငျ ဆေးထိုးပေးရမညျဖွဈသော ကာကှယျဆေးအား ကမ်ဘာ့နိုငျငံမြားသို့အခြိနျမှီပို့ပေးရနျ မညျသို့မညျပုံစခနျးသှားကွမညျမသိ။ တာဝနျအရှိဆုံး WHO မှလညျး အမရေိကားနှုတျထှကျထားလရော ကမ်ဘာ့ဆငျးရဲသောနိုငျငံမြားအတှကျမှာ မြှောျလငျ့ခကြျနညျးလှသညျ။
ဆိုလိုသညျမှာ ကာကှယျ‌ဆေးရှိလေဦး ကိုဗဈသညျလူသားမြားနှငျ့ နှဈအတောျအတနျကွာအတူယှဥျတှဲနထေိုငျပါဦးမညျ ဟူ၍သာ။

“၂၀၂ဝ ဗရုတျဗရကျနတျမငျး”
ခရဈသက်ကရာဇျ ၂၀၂ဝ သညျ လာခွငျးကောငျးသောနှဈမဟုတျ။ အဖကြျစှမျးပွငျးလှကာ ဘာမဆိုဖွဈသှားနိုငျသတတျ။ မွနျမာနိုငျငံနှငျ့ မွနျမာဇာတိနှယျအမြားဆုံးရှိကွသော ခြိုငျးနား။ထိုငျး။ထိုငျဝမျ။ဟောငျကောငျ။ဂပြနျမှသညျ အမရေိကားအထိ ကွမျးတမျးသောပွောငျးလဲမှုကွီးမြား ဝငျခဲ့ဝငျဆဲပါ။ ကမ်ဘာကွီးဗရုတျဗရကျထလြှကျ ဆကျထဦးမညျ့ဟနျမွငျနကွေရသညျ။ ရှေးကောကျပှဲမြားတှငျ အောကျတိုဘာ အံ့ဖှယျလော/အထိတျတလနျ့လောရှိနသေလို ဗိုငျးရပျဈတှငျလညျး ကိုဗဈ-၁၉ မှ ၂၀,၂၁ တို့ရှိနိုငျသညျ။
သငျနှငျ့သငျ့ခစြျသူ သငျ့အသိုငျးအဝိုငျးပါမသှားစရေနျ ဆုတောငျးယုံမြှသာမက ထိခိုကျသှားသူ/နိုငျသူမြားအားလညျး တတျနိုငျသူတို့ကိုယျစှမျး/ငှအေားဖွငျ့လညျးကူညီဖေးမကွစလေိုသညျ။ ဗရုတျဗရကျမြား၂၀၂၁သို့ ပါမသှားရနျလညျး အားစိုကျဆုတောငျး/အလုပျလုပျလုပျကွပါ။ ထိုငျနလြှေငျဘာမှဖွဈမလာ..။ ။

About kai

Kai has written 1007 post in this Website..

Editor - The Myanmar Gazette || First Amendment – Religion and Expression - Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for a redress of grievances.