Los Angeles ျမိဳ႔ကို ၂၀၁၄ ဧျပီလဆန္းမွာ ခဏလာတဲ႔ အဂၤလန္မွာေနထိုင္သူ ဆရာ၀န္၊ စာေရးဆရာ၊ သမိုင္းပါရဂူဘြဲ႔ၾကိဳေက်ာင္းသား၊ ဘုိဘုိလန္းစင္နဲ႔ ေတြ႔ဆံုေမးျမန္းခဲ႔ပါတယ္။ဘိုဘိုလန္းစင္ဟာ လူထုဦးလွ၊ ေဒၚအမာတို႔ရဲ႔ ေျမး၊ လူထုမ်ိဳးဆက္သစ္ျဖစ္ျပီး BBC သတင္းေထာက္လည္းျဖစ္ပါတယ္။

ဘိုဘိုလန္းစင္

 

၁။ ဒီတေခါက္ US ကိုလာျဖစ္တာက။

Open Society က Supplementary grant program ေက်ာင္းသားေတြ Scholarships ေပးတဲ႔ ႏွစ္ပတ္လည္ Conference မ်ိဳးေပါ႔။ New York မွာ ဧျပီ၃၊ ၄ မွာ လုပ္တဲ႔အတြက္ OSI ရဲ႔ Scholarships ေက်ာင္းသားအေနနဲ႔လာတက္တာ။

၂။ လန္ဒန္ကိုဘယ္တုန္းကေရာက္လဲ။ ခုတက္ေနတဲ႔ေက်ာင္းက။

SOAS (School of Oriental and African Study, University of London) မွာ သမိုင္းပါရဂူဘြဲ႔တက္ေနတယ္။ BBC ရဲ႔ အခ်ိန္ပိုင္းသတင္းသမားပါ။ မႏၱေလးေဆးေက်ာင္းက ဆရာ၀န္ဘြဲ႔ရတာကေတာ႔ ၂၀၀၆ကေပါ႔။ လန္ဒန္ကို ၂၀၀၇ကေရာက္ပါတယ္။

၃။ လူထုသတင္းစာ၊ လူထုဦးလွ+ေဒၚအမာ နဲ႔ပတ္သက္ျပီး အမွတ္တရတခုခုေျပာျပပါဦး။

ဒီေန႔က အဘြားဆံုးတာ ၆ႏွစ္ျပည္႔ဗ်ာ။ (US မွာ ဧျပိီ၇ရက္။ ၂၀၁၄။) ေတာင္ေလးလံုးမွာ မေန႔ကဆြမ္းေကၽြးတယ္ေလ။ Online မွာ ပံုေတြတက္ေနတယ္။ က်ေနာ္ကတခါေျပာဘူးတယ္။ အဘြားလို႔။ အဘြားလိုအရြယ္ေတြဆိုရင္ တျခားႏိုင္ငံမွာ သမၼတေတြဘာေတြျဖစ္မွာလို႔။ သူကျပန္ေျပာတယ္။ ” ဘာလဲ။ မင္းက သမၼတေျမးျဖစ္ခ်င္လို႔လား” တဲ႔။ အဲဒါေလးျပန္သတိရတယ္။ ခုခ်ိန္မွာ သမၼတေတြသိပ္ေခတ္စားေနလို႔။ (ရီလ်က္။) အဘိုးကေတာ႔ က်ေနာ္၂ႏွစ္မွာ ဆံုးေတာ႔ သိပ္မမွီလိုက္ဘူးေျပာရမယ္။

၄။ ျမန္မာ႔သမိုင္းမွာ လူထုသတင္းစာနဲ႔ ပတ္သက္ျပီး ဘယ္လိုသံုးသပ္မိလဲ။ ခုေနခါ သတင္းစာလုပ္ေနသူေတြကိုေရာ ဘာေျပာခ်င္လဲ။

ခုခ်ိန္ျမန္မာျပည္မွာ သတင္းစာေတြျပန္ထုတ္ေနၾကတဲ႔အခ်ိန္ေလ။ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ရပ္တည္ဖို႔လည္း ေတာ္ေတာ္ခက္ၾကတယ္။ လည္ပတ္ဖို႔ လူအင္အားေရာ၊ ေငြအင္အားေရာ မလံုေလာက္တာေတြအမ်ားၾကီးရွိတယ္။ ဦးေလးက လူထုသတင္းစာစိန္ရတုတုန္းကေျပာတယ္။” သတင္းစာတေစာင္ျဖစ္ဖို႔ စကၠဴနဲ႔ လြတ္လပ္ခြင္႔ကလိုတယ္” ဆိုတာေလ။ ျမန္မာျပည္က  အစိုးရကစကၠဴကလည္း ေထာက္ပံ႔မေပး။လြတ္လပ္ခြင္႔ကလည္း သိတဲ႔အတိုင္းပဲ။ အကုန္လံုးက ဥပေဒေပၚၾကိဳးတန္းေလွ်ာက္ေနရတဲ႔ဟာမ်ိဳးျဖစ္ေနေတာ႔။ လူထုသတင္းစာက သူ႔ေခတ္နဲ႔သူ႔အခါကလည္း သိပ္ျပီး လြတ္လပ္တယ္ဆိုတာမ်ိဳးမဟုတ္ပါဘူး။ ခုေခတ္ထက္ေတာ႔ နည္းနည္းပိုဆိုးမယ္ထင္တယ္။ ျပည္တြင္းစစ္ျဖစ္ေနတဲ႔ေခတ္္မွာ ျဖတ္သန္းခဲ႔ရတာဆိုေတာ႔။ လူထုတိုက္ကို မိုင္းခြဲခံရတာမ်ိဳးထိျဖစ္ခဲ႔တယ္ေလ။ ဒါေပမယ္႔ သူက ေနာက္ဆံုးပိတ္အကုန္လံုးေသခါမွေသေရာ သမိုင္းမွာတခုခုေတာ႔ က်န္ခဲ႔ေအာင္၊ ေျပာစရာျဖစ္ေအာင္ မွန္တယ္ထင္တဲ႔ဘက္ကေရးမယ္ဆိုတဲ႔ သတၱိနဲ႔ေတာ႔ရပ္သြားတယ္လို႔ က်ေနာ္ထင္တယ္ဗ်။ သတင္းစာရပ္တည္ဖို႔တခု၊ ဒါမွမဟုတ္ ကိုယ္႔ရဲ႔ေက်ာ္ၾကားမႈနဲ႔တျခားအခြင္႔အာဏာ အတြက္ မယိုင္လဲဘဲနဲ႔သူတို႔ယံုၾကည္တဲ႔ဘက္ကေန ရပ္တည္ခဲ႔တယ္။ မွန္တာ၊ မွားတာကေတာ႔ ၾကည္႔တဲ႔သူေတြက ဆံုးျဖတ္လိမ္႔မယ္။

အဲလိုရပ္တည္ႏိုင္ေအာင္ ၾကိဳးစားသြားခဲ႔တာေတာ႔ သေဘာက်တယ္ေပါ႔ဗ်ာ။ ေနာက္လူေတြၾကိဳက္မၾကိဳက္ေတာ႔ မသိဘူး။ မီဒီယာလုပ္လုပ္ဘာလုပ္လုပ္ ကိုယ္႔လုပ္ရပ္က ေနာက္လူေတြဘယ္လိုအကဲျဖတ္မလဲဆိုတာ အဓိကၾကည္႔တာေပါ႔ေနာ္။ ေနာက္လူေတြျပန္ၾကည္႔ရင္ ကိုယ္႔လုပ္ရပ္ကို လူၾကားထဲမွာ ျပရဲရဲ႔လား ဆိုတာေလးတခုေပါ႔။ လူထုကေတာ႔ သူ႔လုပ္ရပ္သူ ရဲရဲရင္႔ရင္႔သတၱိရွိရွိရပ္တည္နိုင္ခဲ႔တယ္ေလ။ အဲလိုလုပ္ရဲတဲ႔ တျခားသတင္းစာေတြလည္း ရွိတယ္ေလ။ ခုေနခါမွာလည္း အဲလိုသတင္းစာေတြ ထြက္ေပၚလာေစခ်င္ပါတယ္။

၅။ သတင္းသမားတေယာက္အတြက္ ဘာအေရးၾကီးဆံုးလို႔ ခံယူသလဲ။

ပညာအရည္အခ်င္းရွိခ်င္ရွိမယ္။ ပိုက္ဆံရွိခ်င္ရွိမယ္။ အခြင္႔အာဏာရွိခ်င္ရွိမယ္။ အဓိကကေတာ႔ မွန္တယ္ထင္တဲ႔ဘက္ကရပ္ဖို႔နဲ႔ ေနာက္တခုက Underdog ေပါ႔ေလ။ မ်က္ႏွာမရတဲ႔သူ၊ ေနရာမရတဲ႔သူေတြ minority ေတြအတြက္ရပ္ဖို႔က အေရးၾကီးတယ္။ အဲဒီလိုမ်ိဳးဘက္ကေန ရပ္ႏိုင္တဲ႔သတင္းသမားေတြေပၚဖို႔ အေရးၾကီးတာေပါ႔။ ဒါပါပဲ။

၆။ မီဒီယာက ဘက္လိုက္ဖို႔လိုလား။

ဘက္လိုက္တယ္ဆိုတာက ေျပာလို႔မရဘူးေလ။ လူဆိုတာ အကုန္လံုးက “ဘက္” ဆိုတာက ရွိမွာခ်ည္းပဲ။ မသိမသာနဲ႔သိသိသာသာပဲရွိမယ္ေလ။ ဒါေပမယ္႔ သူ႔ရဲ႔ Professional Ethics ကိုတတ္ႏိုင္သမွ်ေစာင္႔ဖို႔ေတာ႔ လိုတယ္။ ဘယ္ဘက္ကလိုက္လိုက္ ကိုယ္႔ရဲ႔တင္ျပပံု၊ သံုးသပ္ပံုက ကိုယ္႔ကိုေထာက္ခံတဲ႔သူေရာ၊ မေထာက္ခံတဲ႔သူေရာ စိတ္ထဲမွာ သမာသမတ္ရွိတယ္။ လက္ခံႏိုင္စရာရွိတယ္ဆိုရင္ေတာ႔ဘက္လိုက္တယ္။ မလိုက္ဘူးဆိုတာထက္ မီဒီယာရဲ႔စံတခုရွိတယ္လို႔ေျပာလို႔ရတာေပါ႔။ ဒီလိုေရးတာက ကိုယ္နဲ႔အျမင္မတူေပမယ္႔ လက္ ခံစဥ္းစားလို႔ရႏိုင္တယ္ဆိုတဲ႔အေနအထားမ်ိဳးကို ရေအာင္ေရးႏိုင္ရင္ေတာ႔ မဆိုးဘူး။ မဟုတ္ရင္ေတာ႔ Campaign လို၊ ေၾကာ္ျငာေရးသလိုျဖစ္ကုန္မွာေပါ႔။

၇။ ျမန္မာ႔သမိုင္းကိုေဖာ္ျပၾကတဲ႔အထဲမွာ မေရမရာျဖစ္ေနတာမ်ိဳး။ အမွားကို အမွန္ေရးထားတာမ်ိဳး။ အမွန္ကို မေဖာ္ထုတ္တာ၊ အမွားလို႔ေရးတာမ်ိဳးေတြရွိရင္ သမိုင္းပညာရွင္တေယာက္အေနနဲ႔ သံုးသပ္ျပပါဦး။

အမွား။ အမွန္ကေတာ႔ ေျပာဖို႔ခက္ပါတယ္။ အခ်က္အလက္အရ မွားတယ္။ မွန္တယ္ဆိုတာေတာ႔ ေျပာလို႔ရမယ္။ အခ်က္အလက္ကေတာ႔လိုက္ႏိုင္ရင္လိုက္ႏိုင္သေလာက္၊ စံုရင္စံုသေလာက္ ခန္႔မွန္းျပီးေျပာရတာေပါ႔ေနာ္။ ဥပမာ- ဗမာျပည္လြတ္လပ္ေရးယူတာေစာတယ္လို႔ေျပာတဲ႔သူလည္း ရွိတယ္ေလ။ တိုင္းျပည္အေျခအေနေကာင္းမွယူဖို႔ေကာင္းတယ္ အဲဒါမ်ိဳးေပါ႔ေနာ္။ အမွားအမွန္ဆိုတာကေတာ႔ ျငင္းခုန္မႈပဲေလ။ တကယ္႔အမွားအမွန္ကေတာ႔ အခ်က္အလက္ေပါ႔။ ႏိုင္ငံျခားမွာကေတာ႔ ခိုင္ခိုင္လံုလံု facts က ေပါတယ္။ ဗမာျပည္မွာကက် အဲလိုစနစ္တက်မရွိဘူး။ အမွားကို အမွန္ထင္ေနတာ ေျပာရရင္ Census လိုဟာမ်ိဳးေတာင္ တိတိက်က်မရွိဘူုး။ Census မွာ လူမ်ိဳး၁၃၅မ်ိဳးဆိုတာ အမွန္က လူမ်ိဳးမဟုတ္ဘူး။ Dialect စကားေပါ႔။ ေနာက္ေဒသအလိုက္အုပ္စုေတြေပါ႔။ ဥပမာ- လူမ်ိဳးဗမာထဲမွာ ဘိတ္တို႔၊ ထား၀ယ္တို႔ ပါတယ္ေလ။ တေလာကဖတ္ရတယ္။

ဘိတ္မွာ ျမိတ္သားဆိုတာရွိပါတယ္ေပါ႔ ေရးထားတယ္။ ေနာက္တခါ ေနရာေပၚမူတည္ျပီး ေခ်ာင္းသားတို႔။ ေတာင္ေပၚသားတို႔ ေခၚတာေတြရွိတယ္ေလ။ လူမ်ိဳးဆိုတာ Identity ကလည္း၊ ခံယူခ်က္ကလည္း ေခတ္အလိုက္ ေျပာင္းေနတာ။ အရင္တုန္းကေတာ႔ ဗမာတို႔၊ မြန္တို႔ဆို ရွင္းတယ္ေလ။ ဆင္းသက္လာထဲက တိက်တဲ႔လူမ်ိဳးအၾကီးေတြရွိျပီးသားဆိုေတာ႔။ တခ်ိဳ႔ေတြက် ယဥ္ေက်းမႈအရလည္း ေနာက္က်တယ္။ ပ်ံႏွ႔ံေနတာလည္းကြဲတယ္ဆိုေတာ႔ စုစည္းမႈကလည္း သိပ္မရွိဘူး။ ေနာက္ပိုင္းအဂၤလိပ္၀င္လာေတာ႔ ယဥ္ေက်းမႈရွိလာျပီး လူမ်ိဳး Identity ကေပၚလာတယ္။

ဥပမာ- ခ်င္းဆို ခ်င္းလို႔ေခၚရမလား။ ဇိုလို႔ေခၚရမလား။ မီဇိုလို႔ေခၚရမလား။ သူတို႔အခ်င္းခ်င္းမွာကိုအဲလိုကြဲေနတယ္။ အဓိကကေတာ႔ လူမ်ိဳးခံယူခ်က္ေပၚေပါက္လာတဲ႔အေပၚ ေရွ႔က်တာေနာက္က်တာေပၚမူတည္ျပီးကြဲတယ္။ သန္းေခါင္စာရင္းစစ္တမ္းမွာ အဲဒီ႔၁၃၅မ်ိဳးဆိုတာ လူမ်ိဴဳးလား။ Dialect လား နားမလည္လို႔ ခုလိုလူမ်ိဳး၁၃၅မ်ိဳးဆိုျပီးျဖစ္ေနတာ။ အမွန္ေတာ႔ လူမ်ိဳးဘယ္ႏွစ္မ်ိဳးဆိုတာကို ေဒသအလိုက္ေနထိုင္သူေတြက သူတို႔ဟာသူတို႔သတ္မွတ္ရမွာေလ။ သမိုင္းမွာ မွန္ျပီးေတာ႔ မွားတယ္ထင္ေနတာကိုေျပာရရင္ တခ်ိဳ႔ကိစၥေတြက် ရွင္းလို႔မရတဲ႔ဟာေတြလည္းရွိခ်င္ရင္ရွိမွာပါပဲ။ ေဒါက္တာသန္းထြန္းတို႔လည္း ေရးပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာက လူေတြကေတာက္ေလွ်ာက္ေထရ၀ါဒဗုဒၶဘာသာႏိုင္ငံလို႔ထင္ေနၾကတယ္။ တကယ္စေရာက္တာက ဘယ္ဟာကအရင္လႊမ္းမိုးတယ္ဆိုုတာက ေျပာရခက္တယ္ေလ။ အေနာ္ရထာလက္ထက္မွာဆို အရည္းၾကီးေတြကို ႏွိမ္ႏွင္းတယ္။ ပိဋကတ္၃ပံုသယ္တယ္ဆိုတာဟာလည္း နာမည္ခံပဲေနမွာပါ။ ျဖစ္ခဲ႔ရင္ေတာင္ ျမန္မာရဲ႔နယ္နိမိတ္ကိုခ်ဲ႔တာပါပဲ။ မြန္္ကိုသိမ္းသြင္းတာပဲေလ။ ျမန္မာေတြလက္ခံထားၾကတဲ႔ ေထရ၀ါဒသာသနာဆိုတာ ဘယ္ေခတ္က ျမန္မာျပည္ကို လာအျမစ္တြယ္တယ္ဆိုတာေျပာဖို႔ခက္တယ္။ ဘာလို႔ဆိုေတာ႔ ပုဂံေခတ္အေနာ္ရထာေနာက္ပိုင္းမွာ သီဟိုဠ္က ဂိုဏ္းေတြၾကီးစိုးလာျပီး မူလရွိတဲ႔ မဟာယနဆန္တဲ႔ ၊ ၀ိနည္းသိပ္မေစာင္႔ စည္းတဲ႔ဂိုဏ္းေတြကို ၾသဇာလႊမ္းျပီး ပိုစည္းကမ္းက်ပ္တဲ႔ဂိုဏ္းေတြျဖစ္လာတယ္။ ေနာက္ပုိင္းမွာ ပုဂံပ်က္သြားေတာ႔ မဟာကႆဖဂိုဏ္းလို အရည္းၾကီး ပံုစံဂုိဏ္းေတြ ဘုန္းၾကီးေတြအရက္ေသာက္တယ္၊ လယ္ထြန္တယ္။ မဟာယနပံုစံေတြက ျပန္ေခါင္းေထာင္လာတာပဲေလ။ ဟံသာ၀တီရွင္ေစာပု၊ သမၼဦးဓမၼေစတီမင္းလက္ထက္ေတြမွာ သူတို႔သီဟိုဠ္ကေန ျပန္ျပီးသန္႔တာ။ အဲလို Cycle ေတြက အျမဲျပန္ျဖစ္ေနတာ။ ေနာက္ျပီး ဘိုးေတာ္ဘုရားမင္းလက္ထက္မွာ သိပ္၀ိနည္းမေစာင္႔တဲ႔ဂိုဏ္းေတြ ျပန္ေပၚတယ္။ ဘုရင္ေတြက ဒါေတြအားေပးတာက သူတို႔ရဲ႔ Religious သာသနာကိုေစာင္႔ေရွာက္တယ္ဆိုတဲ႔ ပါ၀ါကိုလိုခ်င္တာပါတယ္။ လူေတြစိတ္ထဲမွာလည္း သူတို႔ဟာသာသနာကို ျမွင္႔တင္ေနတယ္ဆိုျပီး သူတို႔ရဲ႔အာဏာကို ေစာင္႔ေရွာက္ေစတယ္။ လက္ရွိအစိုးရေတြဆိုလည္း သာသနာေစာင္႔ေရွာက္တယ္တို႔၊ ႏိုင္ငံေတာ္သံဃာ႔မဟာနာယကအဖြဲ႔တိုနဲ႔ သာသနာကိုထိန္းခ်ဳပ္လိုက္တဲ႔အတြက္ ဘုန္းၾကီးေတြကို ထိန္းခ်ဳပ္ရတာ ပိုလြယ္သြားမယ္။ လူေတြစိတ္ထဲသူတို႔ကိုပိုၾကည္ညိဳေလးစားမယ္။ ဒါေတြအကုန္လံုးက ဆက္စပ္ေနတယ္ေပါ႔။ ျမန္မာျပည္မွာ ေထရ၀ါဒ လို႔လက္ခံထားတဲ႔ဟာက ဘယ္တုန္းကမူကိုယူမွာလဲဆိုတာက ေတာ္ေတာ္စဥ္းစားလို႔ခက္တယ္။ အေနာ္ရထာလက္ထက္က သီဟိုဠ္ကေရာက္လာတဲ႔ မူလား၊ ရွင္ေစာပုေနာက္ပိုင္းကေရာက္လာတဲ႔မူလား၊ ဘိုးေတာ္ဘုရားလက္ထက္ကမူလား ၊ မင္းတုန္းမင္းလက္ထက္ကထားခဲ႔တဲ႔မူလား၊ ဦးနုလက္ထက္မွာလက္ခံတဲ႔မူလား၊ ဦးေန၀င္းလက္ထက္မူလားဆိုတာ ေျပာရခက္တယ္။ ကိုယ္႔လက္ထက္မွာ ကိုယ္အဆင္ေျပတဲ႔ဆရာေတာ္နဲ႔ Key ကိုက္တဲ႔ Version ေတြခ်ည္းပဲေလ။ ငါနဲ႔မတူငါ႔ရန္သူဆိုတာ ဘာသာေရးမွာအဓိကျဖစ္ရပ္ပဲ။

၈။ ျမန္မာနဲ႔ ဗမာ အသံုးအႏႈံးကြဲျပားပံုေရာ။

ျမန္မာနဲ႔ဗမာက အတူတူပါပဲ။ ေရးတာကြဲတာပါပဲ။ စာထဲမွာ ျမန္မာလို႔သံုးတာေလ။ ဗမာ ဆိုတာက အရပ္ထဲမွာေခၚတာလိုမ်ိဳး သံုးတာေလ။ အဂၤလိပ္၀င္လာတဲ႔အခါက် သူတို႔ကလမ္းေပၚမွာေျပာတဲ႔လူေတြစကားသံကိုယူျပီး Burman, Burmese အဲဒီလိုေခၚတာ။ ျမန္မာလို႔ အဂၤလိပ္ေတြဟိုးေရွးထဲက ေရးတာေတြရွိတယ္။ စာလံုးေပါင္းကေတာ႔ ကြဲၾကတယ္။ သံုးတာနဲလို႔။ အမွန္ကအတူတူပါပဲ။ “တို႔ဗမာ” က ဘာလို႔ ဗမာလုပ္သလဲဆိုေတာ႔ Ethnic Notion လို႔ေခၚမွာေပါ႔။ ၁၉၃၀ေလာက္က သူတို႔ကဘာကိုအားက်သလဲဆိုေတာ႔ ဂ်ာမဏီတို႔၊ အီတလီ တို႔မွာ နယ္ေတြအကုန္စုျပီး ႏိုင္ငံေတြေခၚတာ အားက်တယ္ထင္ပါတယ္။တို႔ဗမာအစည္းအရံုးေခါင္းေဆာင္ေတြက အဲဒီ႔ေခတ္က ဂ်ာမန္အေတြးအေခၚပညာရွင္ေတြကို နစ္ေရွးတို႔ဘာတို႔ကို အားက်ၾကတယ္ထင္ပါတယ္။ သူတို႔စိတ္ထဲမွာ လူမ်ိဳးၾကီးျဖစ္ေအာင္လုပ္မယ္ဆိုတာရွိပံုရတယ္ေလ။ အဲဒ႔ီမွာ ရွိသမွ်တိုင္းရင္းသားေတြအကုန္လံုးကို ေပါင္းျပီးေတာ႔ အကုန္လံုးနဲ႔ဆိုင္တဲ႔နာမည္ျဖစ္ေအာင္လုပ္မယ္ဆိုျပီးေတာ႔” ဗမာ” ဆိုျပီး ေရွ႔တန္းတင္လိုက္တယ္။ ၁၉၂၀ေလာက္ထိ စာတမ္းေတြဘာေတြမွာ၊ အစည္းအေ၀းေတြမွာ မြန္-ျမန္မာအမ်ိဳးသားလို႔ေရးတယ္ေလ။ ရခိုင္ေတာင္ သူတို႔သီးသန္႔ေကာက္တာမဟုတ္ဘူုး။ ျမန္မာထဲမွာ ထည္႔ထားတာ။ ျမန္မာထက္ပိုျပီးအားျပင္းေအာင္။ ျမန္မာက အားလံုး ထက္သာတယ္ဆိုတာမ်ိဳးျဖစ္ေအာင္ ဗမာလို႔လုပ္လိုက္တာ။ အမွန္က မဟုတ္ပါဘူး။ တို႔ဗမာအစည္းအရံုး ပ်က္တဲ႔ေလာက္ထိမွာ ရပ္သြားတာေလ။ ရွမ္းေတြဘာေတြေတာင္ သိပ္မသိဘူး။ တခ်ိဳ႔ ၁၉၅၀ ေလာက္ထိ တာခ်ီလိတ္တို႔၊ ဘာတို႔ဘက္ေတြမွာ လြတ္လပ္ေရးရတာ မသိတဲ႔သူေတြရွိတယ္။

၉။ က်ေနာ္နဲ႔ ကၽြန္ေတာ္က်ေတာ႔ေရာ။

ဒါကေတာ႔ လက္၀ဲလႊမ္းမိုးမႈေပါ႔။ ဗန္းေမာ္တင္ေအာင္တို႔ေရးတယ္ေလ။ ” ကၽြန္ေတာ္ ” မလုပ္ခ်င္လို႔ေပါ႔။

၁၀။ ျမန္မာျပည္မွာ ေရွးေဟာင္းအေဆာက္အဦေတြျပင္တဲ႔ကိစၥေပါ႔ေလ။ အျမင္ေတြကြဲျပားတာလဲရွိၾကေတာ႔ ဘိုဘိုလန္းစင္ရဲ႔ သမိုင္းပညာရွင္တေယာက္ အျမင္ကို သိခ်င္ပါတယ္။

အရင္အစိုးရလက္ထက္ဘယ္လိုျပင္သြားတယ္ဆိုတာေပၚ မူတည္တာေပါ႔ေလ။ နဂိုက အုတ္ပံုေလာက္ရွိတဲ႔ဘုရားကို ဘုရားလက္သစ္ၾကီးျဖစ္ေအာင္ ေဆာက္ပစ္တာမ်ိဳးက် မသိဘူးေလ။ ႏိုင္ငံတကာစံႏႈံးေတြအရကေတာ႔ တဦးတေယာက္ရဲ႔စံႏႈံးနဲ႔တိုင္းလို႔ မျဖစ္ႏိုင္ဘူးေလ။ ႏိုင္ငံတကာလက္ခံမႈ က တဦးခ်င္းလက္ခံမႈနဲ႔မတူႏိုင္ပါဘူး။ ျပင္လိုက္တဲ႔အတြက္ ႏိုင္ငံတကာလက္ခံမႈက ေလွ်ာ႔သြားႏိုင္တယ္။ က်ေနာ္ကိုယ္တိုင္လည္း အန္ေကာ၀တ္ကိုေရာက္ေတာ႔ တကယ္႔အထင္ကရေနရာေတြမွာ နတ္ဘီလုူးရုပ္ၾကီးေတြဆို ဖ်က္ဆီးတာခံရဖန္မ်ားေတာ႔ ခါးပိုင္းေလာက္ကေနက်န္တာကို ေခါင္းေတြဘာေတြျဖည္႔ေဆာက္ထားတယ္။ သူ႔ႏိုင္ငံနဲ႔သူ႔စံေတာ႔ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ ေခါင္းပိုင္းေလးျပတ္ေနမွ စိတ္ထဲကေနေခါင္းပိုင္းေလးျဖည္႔ၾကည္႔လို႔ရတဲ႔ခံစားခ်က္က ပ်က္သြားျပီးေတာ႔ ပလာစတာရုပ္အသစ္ၾကီးေရာက္လာတယ္လို႔ စိတ္ထဲမွာထင္မိတယ္ေပါ႔ေလ။ Rome မွာက Dynamic ျဖစ္ေနတယ္ဆိုတာက ေခတ္အဆက္ဆက္ တေခတ္နဲ႔တေခတ္မတူတာေတြက ထပ္ထပ္ျပီး ေပၚေနတာ။ က်ေနာ္ေရာက္ဖူးတယ္ေလ။ ေခတ္တခုနဲ႔တခုမတူတာေတြေပါင္းျပီးလွေနတာေပါ႔။ ပုဂံကက်ေတာ႔ Dynamic ျဖစ္ဖို႔ဆိုတာက အရင္ပံုစံေဟာင္းကို ျပန္တုျပီး အဲေလာက္လဲမေကာင္းတဲ႔ေနာက္ထပ္အသစ္ ေရႊေတာ႔ေရႊ၊ ဒစ္စကိုေရႊေပါ႔။ နဂိုပံုစံကိုျပန္တုထားတာ။ တကယ္ပံုစံအစစ္လည္းမဟုတ္ဘူး။ ပ်င္းစရာေကာင္းျပီး  Dynamic လည္းမျဖစ္ဘဲ အီေနတာေပါ႔ေနာ္။

ေနာက္ျပန္လွည္႔သလိုေပါ႔။ ဥပမာ- ပုဂံဘုရားေဟာင္းေတြကို ငံုငံုျပီး ျပန္ေဆာက္တယ္ဆိုလည္း မူလလက္ရာျမင္ႏိုင္ေအာင္ ဖန္နဲ႔ငံုျပီး ေဆာက္တာမ်ိဳး ဆိုရင္ေတာ႔ တမ်ိဳးေပါ႔။ လက္ခံႏိုင္စရာေပါ႔။ ကြန္ကရစ္လို၊ သံလိုမ်ိဳးနဲ႔ သိပၸံအေဆာက္အဦေတြလိုမ်ိဳးပံုစံငံုရင္လည္းငံုေပါ႔။ ဒါေပမယ္႔ Landscape ၾကီးကေတာ႔ ပ်က္မွာပဲ။ ပုဂံမွာ ေမွ်ာ္စင္ၾကီးေဆာက္လိုက္တဲ႔အတြက္ ပုဂံမွာျမင္ရတဲ႔ Landscape က လံုး၀ေျပာင္းသြားတယ္ေလ။ ဗိသုကာရယ္၊ Art History လည္းရွိတယ္။ စာသမားဘက္ကျမင္တာလည္းရွိမယ္။ Philosophy ဘက္ကအျမင္လည္းရွိမယ္။

ျမိဳ႔ေတြရဲ႔၀ိဥာဥ္လည္းရွိတာေပါ႔ ။ က်ေနာ္တို႔ မႏၱေလးသားေတြကလည္း က်ံဳးကို ျပန္ျပင္တာ ဆည္နဲ႔တူသြားတယ္လို႔ ေျပာၾကတယ္ေလ။ အဲဒါကို က်ံဳးက ပိုခိုင္၊ ပိုသန္႔သြားတယ္လို႔ ျမင္တဲ႔သူေတြလည္း ရွိမွာေပါ႕။ သူ႔စံနဲ႔ သူ။ သူ႔ Value နဲ႔သူေပါ႔။

၁၀။ သတင္းဘက္ပိုင္းလုပ္ျဖစ္တာက။

သမိုင္းနဲ႔ သတင္းနဲ႔က ဆက္စပ္ေနတယ္။ သတင္းစာမ်ားက သမိုင္းကိုေျပာေနတယ္။ လက္ရွိေခတ္ျဖစ္ေနတာေတြကို သိႏိုင္။ မွတ္တမ္းတင္ႏိုင္တယ္ေလ။ ႏိုင္ငံေရးကေတာ႔ စိတ္၀င္စားတယ္။ ႏိုင္ငံေရးကအျမဲေျပာင္းေနတဲ႔ေခတ္။ ႏိုင္ငံေရးကိုယ္တိုင္၀င္လုပ္ဖို႕႔ေတာ႔ သတၱိမရွိပါဘူး။ႏိုင္ငံေရးသမားေတြလြတ္လာကာစက လူေတြေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ႏိုင္ငံေရးသမားေတြဘာလုပ္ေနတယ္ စိတ္၀င္စားၾကေတာ႔ ဦးကိုကိုၾကီးလက္ရွိ ဘာေတြလုပ္ေနတယ္ေမးခိုင္းေတာ႔ ေငြေဆာင္ဘက္မွာ အုန္းျခံေတြအသိမ္းခံရတာကို သူတို႔ကိုလာတိုင္တယ္တဲ႔။ အဲ႔ဒီ႔သတင္းလိုက္ပါလားတဲ႔။

ဒီသတင္းေတြက Celebrity သတင္းေတြလဲမဟုတ္ေတာ႔ လုူသိပ္စိတ္မ၀င္စားၾကဘူးေလ။ မၾကာခင္မွာ မံုရြာလက္ပေတာင္းကိစၥျဖစ္တာပဲ။အေစာဆံုးသိတဲ႔ထဲမွာ က်ေနာ္တို႔လဲပါတယ္။ မုံရြာေဒသခံေတြလုပ္တဲ႔ ၀က္ဘ္ဆိုက္ေလးေတြကေနစသိတာေလ။ သတင္းအစအနဘယ္ကလိုက္ရမယ္မသိတဲ႔အေျခအေနကေန လက္ပေတာင္းက ကမၻာသိတဲ႔ထိျဖစ္သြားတယ္။ သတင္းဆိုတာ ၾကီးသည္ငယ္သည္မရွိဘူးေလ။ အခ်ိန္မေရြးTop ေရာက္သြားႏိုင္တာဘဲ။ အင္မတန္လူစိတ္၀င္စားခံရတဲ႔သူေတြဟာလည္း တခ်ိန္မွာရိုးအီသြားတာမ်ိဳး ျဖစ္သြားႏိုင္တာဘဲ။ သတင္းမွာလည္း ႏိုင္ငံေရးေလာကလို သခၤါရဆိုတာရွိတယ္။ သတင္းေတြဟာ ၾကည္႔ရင္းၾကည္႔ရင္းနဲ႔ သမိုင္းအတြက္ ျဖစ္သြားတယ္။

၁၁။  ဘယ္သူေတြကိုအားက်လဲ။ ျမန္မာျပည္မွာ ဘယ္လိုသမိုင္းစာအုပ္ေတြလိုသလဲ။

ေအာက္ေျခကလူေတြအတြက္ေရးတဲ႔သမိုင္းလိုဟာမိ်ဳးကေတာ႔ ျမန္မာျပည္မွာေနာက္ပိုင္း ေနာက္က်တာေပါ႔ေလ။ အဲလိုမ်ိဳးက ကိုယ္႔အဖိုးကိုယ္အားက်တာေပါ႔။ ေျပာလို႔ေတာ႔သိပ္မေကာင္းဘူးဗ်။ (ရီလ်က္။) သူတို႔စတယ္ေျပာလို႔ရတယ္။ သူတို႔ကလက္၀ဲအျမင္လဲရွိတယ္။ ” ေထာင္နဲ႔လူသား ” တို႔၊ ” က်ေနာ္ဆားခ်က္သမား ” တို႔။ အဂၤလန္မွာ ” The Making of English Working Class ” ဆိုတဲ႔စာအုပ္ရွိတယ္။ အဂၤလိပ္အလုပ္သမားလူတန္းစားေတြအေၾကာင္းေရးထားတာ။

ကိုသန္႔ျမင္႔ဦးေရးတဲ႔ ” The Making of Modern Burma ” က အဲ႔ဒီ႔ပံုစံမ်ိဳးလိုက္သြားတာ။ျမန္မာျပည္မွာ ဘယ္လိုသမိုင္းစာအုပ္မ်ိဳးလိုသလဲဆို Culture History, Social History နာမည္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားရွိပါတယ္။ လိုတာကျမန္မာလူမ်ိဳး၊ ျမန္မာႏိုင္ငံဆိုတဲ႔ အဲဒါမ်ိဳးေတြအမ်ိဳးသားေရးစိတ္ေတြေပၚလာတာကို ျမန္မာေတြရဲ႔ရႈေဒါင္႔ကမဟုတ္ဘဲနဲ႔ ဒီမွာရွိတဲ႔လူမ်ိဳးစု ေတြအားလံုးရဲ႔အျမင္ကေနျပီးေတာ႔ စံုစံုလင္လင္နဲ႔သံုးသပ္ႏိုင္တဲ႔သမိုင္းမ်ိဳးကလိုတယ္။ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ျမန္မာျမင္တဲ႔အျမင္၊ တိုင္းရင္းသားဘက္ကျမင္တဲ႔အျမင္၊ ႏိုင္ငံျခားသားဘက္ကျမင္တဲ႔အျမင္ အဲလိုမ်ိဳးေတြမ်ားတယ္ေလ။ အကုန္္လံုးဘက္ကၾကည္႔ရင္ လက္ခံႏိုင္တဲ႔ National History လိုဟာမ်ိဳးက မရွိေသးဘူး။ အဲလိုမရွိတဲ႔အတြက္ National Consensus ေခၚတဲ႔ႏိုင္ငံနဲ႔ဆိုင္တဲ႔အမ်ိဳးသားေရးစိတ္လည္း မရွိဘဲ ဇာတ္လမ္းေတြရႈပ္ေနတယ္။

ႏိုင္ငံျခားသားနဲ႔ တိုင္းရင္းသားနဲ႔လဲ ခြဲတယ္။ ျမန္မာနဲ႔ လူနဲစုနဲ႔လဲ ခြဲတယ္။ လူမ်ိဳးစုခ်င္းလဲ ခြဲတယ္။ ျမန္မာျမန္မာခ်င္းမွာလဲ ဆင္းရဲတဲ႔သူနဲ႔ ခ်မ္းသာတဲ႔သူနဲ႔ခြဲတယ္။ အဲဒါေတြနဲ႔ဇာတ္လမ္းကမျပီးေတာ႔ဘူး။

 

မွတ္ခ်က္။  ။ ( 2014, May, Myanmar Gazette ) တြင္ ပံုႏွိပ္ေဖာ္ျပခဲ႔သည္။

kai

About kai

Kai has written 907 post in this Website..

Editor - The Myanmar Gazette || First Amendment – Religion and Expression - Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for a redress of grievances.